Τουρκία: Ζήτημα κατεπείγοντος

της Ayça Çubukçu*

[Δημοσιεύτηκε στον ενημερωτικό κόμβο Jadaliyya στις 25 Ιούλη 2016. Δεν μεταφράζεται για την ανάλυσή του -δεν είναι κάτι ιδιαίτερο- όσο για τη μετάδοση του κλίματος. Παράλληλα ας έχουμε κατά νου ότι σε τέτοιες καταστάσεις ο λόγος βρίσκεται στα όρια αυτού που μπορεί να ειπωθεί, κι ανάλογα από τη θέση του καθενός, που στην προκειμένη είναι μια καθηγήτρια πανεπιστημίου.]

«Είναι δεκαετίες που δεν συμβαίνει τίποτα· και είναι βδομάδες που συμβαίνουν δεκαετίες», είχε πει κάποτε ο Βλαντιμίρ Λένιν. Η Τουρκία περνάει κάποιες από εκείνες τις βδομάδες. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου 2016 και την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης που κηρύχτηκε στις 20 Ιουλίου τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται.

Αυτό που μπορεί τελικά να καταστεί ξεκάθαρο είναι ότι η Τουρκία ζει μια κομβική στιγμή υπό κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χαρισματικά και με ανταπόκριση, κινητοποιεί «το λαό» για να μετατρέψει την αναστολή του συντάγματος σε δημιουργία νέου πολιτικού σώματος. Αυτό που διακυβεύεται, αν είναι να πιστέψουμε τον Ερντογάν, είναι ο τύπος του κράτους και της κοινωνίας που θα έχει η Τουρκία στο δεύτερο μισό του 21ου αιώνα.

(περισσότερα…)

Published in: on Ιουλίου 27, 2016 at 13:40  Σχολιάστε  

ανέκδοτο αρ. 8: της ώρας

Όσο κι αν αισθάνεσαι σα στο σπίτι σου στα ανατολικά παράλια του Αιγαίου είναι κάτι μικροπραγματάκια που σου υπενθυμίζουν ότι είσαι αλλού. Τον πρώτο λοιπόν καιρό που έμενα στην Παλαιά Φώκαια και πήγαινα σε εκδηλώσεις έφτανα πάντα καθυστερημένη. 8 έλεγε η εκδήλωση, οχτώ και τέταρτο και είκοσι πήγαινα εγώ κι είχαν ήδη αρχίσει… Μια βδομάδα πριν το κουρμπάν μπαϊράμι βρήκα κάτι μαθήματα σαζιού. Εφτά η ώρα ήταν το μάθημα. Πρώτη φορά πάω είχαν ήδη αρχίσει. Δεύτερη, πάλι καθυστερημένη. Ένα τεταρτάκι ρε παιδιά! Στην τρίτη άρχισαν να μου μπαίνουν ψύλλοι στ’ αυτιά. Ρε μπας κι αρχίζουν στην ώρα τους; Δεν παίζει ακαδημαϊκό εδώ;

– Συγγνώμη, να ρωτήσω κάτι; λέω στο δάσκαλο στο τρίτο μάθημα που πήγα καθυστερημένη. «Όταν λέτε 7 εδώ, εννοείτε 7;»

– Εμ, τι ώρα να εννοούμε; μου απαντά απορημένος.

– Έλα μου ντε!

(λέω το περιστατικό σ’ ένα φίλο και του εξηγώ το όλο κόνσεπτ του ακαδημαϊκού τετάρτου. «Καλά», μου λέει, «κι αφού όταν λέτε 7 εννοείτε 7:15 γιατί δεν λέτε κατευθείαν 7:15;» «Γιατί αν πούμε 7:15, εννοούμε 7:30!», ανταπάντησα προς απορία και των δυο μας πλέον!)

(Περιττό να σας αφηγηθώ τον σχεδόν υπαρξιακό αγώνα που έδωσα για να καταφέρω στα δύο τελευταία μαθήματα να είμαι εκεί ακριβώς 7, σε μια πόλη όπου δεν υπάρχουν λεωφορεία γιατί δεν χρειάζονται. Και συνειδητοποίησα ότι στα 35 μου χρόνια τέτοιο πράγμα δεν είχα ξαναπάθει.)

Published in: on Δεκέμβριος 7, 2013 at 12:05  2 Σχόλια  

λίγα λόγια για την Τουρκία

(το ποστ εμπλουτίστηκε εκ των υστέρων με συγκεκριμένα στοιχεία για το Γκεζί που έδωσε η ασφάλεια. Βλ. Υ.Γ.2)

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) Αποχαιρετώντας το χωριό που υιοθέτησα τους τελευταίους τέσσερις

τσάι τσάι τσάι, όλη μέρα κάθε μέρα. Στο πλάι τα λαθραία τσιγάρα μου. Ένας φίλος καραβανάς λέει ότι το λαθραίο εμπόριο περνάει από τις κουρδικές περιοχές και μετατρέπεται σε σφαίρες ενάντια στον τουρκικό στρατό. Και  η εφημερίδα που κατέληξα να διαβάζω, ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί σε χαρτί στην Παλαιά Φώκαια

τσάι τσάι τσάι, όλη μέρα κάθε μέρα. Στο πλάι τα λαθραία τσιγάρα μου. Ένας φίλος καραβανάς λέει ότι το λαθραίο εμπόριο περνάει από τις κουρδικές περιοχές και μετατρέπεται σε σφαίρες ενάντια στον τουρκικό στρατό. Πίσω, η εφημερίδα που κατέληξα να διαβάζω, ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί σε χαρτί στην Παλαιά Φώκαια

μήνες, γράφω μια ανάρτηση με όσα κατάλαβα (δεν θα μπορούσε να είναι κι αλλιώς) από συζητήσεις, παρατήρηση και διαβάσματα, μέσα στην ασφάλεια και την απόσταση που δίνει μια κωμόπολη 25 χιλιάδων κατοίκων όπου δεν συμβαίνει τίποτα αλλά συμβαίνουν σχεδόν πάντα. Εννοείται πως τέσσερις μήνες δεν είναι αρκετοί. Αλλά όπως έχω παρατηρήσει, είναι το ελάχιστο δυνατό χρονικό διάστημα παραμονής σε άλλο τόπο για να πεις ότι κάτι λίγο έχεις πάρει πρέφα.

Η πρώτη παρατήρηση δεν θα μπορούσε παρά να είναι συγκριτική. Συνεχίζω να επιβεβαιώνω εμπειρικά την ύπαρξη ενός δυτικού κάστρου-κέντρου του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού, προστατευμένου από τον υπόλοιπο κόσμο. Ενός κάστρου όπου η ψαλίδα μεταξύ πλούσιων και φτωχών είναι σαφώς μικρότερη από τον ‘υπόλοιπο κόσμο’, όπου υπάρχει ένας πλούτος που συγκεντρώθηκε μέσα από συστηματική λαφυραγωγία του ‘υπόλοιπου κόσμου’ (το στοιχείο αυτό συνδέεται με το προηγούμενο), όπου η εισροή πληροφοριών από τον ‘υπόλοιπο κόσμο’ είναι μικρή και ελεγχόμενη (παρά την αντίθετη αλλά ψευδή αίσθηση που έχουν οι περισσότεροι κάτοικοι αυτού του μέρους του πλανήτη) και όπου οι επιθέσεις περιστολής των ελευθεριών χρειάζονται σαφή και συγκεκριμένη «αντικειμενική» αιτία (βλ. οικονομική κρίση, εγκληματικότητα, τρομοκρατία).

(περισσότερα…)

Διορθώσεις για Εργκενεκόν και Υπόθεση Βαριοπούλα, η σχετικοποίηση και αυτοκριτική

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) Τι μένει ίδιο και τι αλλάζει ότι ζεις μια άλλη πραγματικότητα σε ένα άλλο μέρος, όταν τα αυτονόητα γίνονται ανόητα, όταν τα πιο απλά πράγματα μπορούν να μετατραπούν σε σοβαρά λάθη; Έχω δει τη διαφορετική νοηματοδότηση στην καθημερινότητα που μπορεί ας πούμε να έχει το νερό, η βροχή, τα έπιπλα, η φωτογράφηση, η χαιρετούρα, η ματιά, το ρέψιμο, η σημαία (δεν μπήκε τυχαία μετά το ρέψιμο) και τόσα άλλα. Ποια πράγματα αλλάζουν νόημα; Πώς μπορείς να το ξέρεις πριν ρωτήσεις ή πριν παρατηρήσεις; Και πριν το μάθεις, μοιραία βάζεις τα πάντα υπό ερωτηματικό; Τα πάντα; Και πράγματα όπως το στρατό, ας πούμε; Μπορεί ο στρατός, ο κρατικός στρατός, να έχει διαφορετικές λειτουργίες από χώρα σε χώρα;

Τις προηγούμενες μέρες αθόρυβα αφαιρέθηκαν δύο αναρτήσεις από το μπλογκ και ήρθε η ώρα της επανόρθωσης. Πλέοντας στα θολά τη σχετικοποίησης, παραπλανημένη από τη φυλλάδα του Εργατικού Κόμματος Τουρκίας, Aydınlık, που ακολουθεί τις εθνικοσοσιαλιστικές του κατευθύνσεις, έκανα έναν ατυχή παραλληλισμό μεταξύ των υπολογιστών του Ραούλ Ρέγιες των FARC (το ποστ θα αποκατασταθεί εν καιρώ) με τη δίκη του Εργκενεκόν (βλ. παρακάτω), ενώ στη δεύτερη ανάρτηση υποστήριξα ότι το τουρκικό κράτος επιχειρούσε με συνοπτικές διαδικασίες να κάνει εκκαθάριση των εσωτερικών διαφωνούντων με την υπόθεση Βαριοπούλα. Προφανώς το γεγονός ότι μου κινούσε συμπάθεια ένα μέρος του στρατού (γουότ δε φάκ;) δεν με άφηνε αδιάφορη και φρόντισα, ευτυχώς, να συζητήσω το θέμα με συντρόφους που γνώρισα αργότερα και εμπιστεύομαι πολιτικά (μέχρι να βρεις το σωστό κόσμο ακούς άρες μάρες κουκουνάρες). Έπειτα από μια στοχευμένη αναζήτηση άρθρων, καθώς και την διερεύνηση συγκεκριμένων ονομάτων που εμπλέκονται στις υποθέσεις, καταγράφω τα συμπεράσματα και κάνω την αυτοκριτική μου.

(περισσότερα…)

στον καιρό της ποτοαπαγόρευσης

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) – Επιτρέπεται το κάπνισμα εδώ; ρώτησε ένας φίλος με το τσιγάρο στο χέρι όντας στο καφενείο που έχω κάνει δεύτερο σπίτι μου.

–          Θα σου απαντήσω αμέσως, του είπε ο φίλος που δουλεύει στο μαγαζί, ανάβοντας ένα τσιγάρο. «Όχι, δεν επιτρέπεται!».

Πίσω μας ο πίνακας ανακοινώσεων αναγράφει τις τιμές καταλόγου. Το πρώτο προϊόν, γραμμένο με διαφορετικό χρώμα μαρκαδόρου από τα υπόλοιπα, αναφέρεται ως «enerji içeçeği» (energy drink, πώς το λέμε στο Ελλάντα;) και πρόκειται για τη γνωστή μας μπύρα, που άλλαξε όνομα μετά την ποτοαπαγόρευση. Για όσους επιθυμούν να πιουν απαγορευμένα, το μπουκάλι αδειάζει σ’ ένα πλαστικό ποτήρι, μετατρέποντας αυτόματα το περιεχόμενό του σε energy drink.

(περισσότερα…)

ένα sex shop σύμφωνο με τους κανόνες του ισλάμ

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) «Το helal sex shop εύχεται σε όλους σας οργασμούς σύμφωνους με τους κανόνες του ισλάμ!»

«Καλές δουλειές στο helal sex shop! Σ’ αυτό οι άντρες θα μπορούν να βρουν μαντηλοφορούσες φουσκωτές κούκλες και οι γυναίκες περιτμημένους δονητές!»

Με τέτοια και άλλα παρόμοια σχόλια υποδέχτηκαν αρκετοί/-ές το άνοιγμα του πρώτου Helal Sex Shop στην Τουρκία (helal/χελάλ σημαίνει επιτρεπτό, δηλαδή σύμφωνο με τους κανόνες του ισλάμ. Το αντίθετό του, haram/χαράμ, χαρακτηρίζει το μη επιτρεπτό, κοινώς το απαγορευμένο). Ιδιαίτερα η ιδέα της μαντηλοφορεμένης κούκλας έδωσε και πήρε, παρόλο που τέτοια προϊόντα δεν διαθέτει το περί ου ο λόγος διαδικτυακό κατάστημα (δεν πρόκειται για να κανονικό μαγαζί). Τα ομοιώματα (και η απεικόνιση) ανθρώπων και ανθρώπινων μελών είναι χαράμ για το ισλάμ, καθώς δημιουργός είναι μόνο ο Θεός. Οπότε ξεχάστε και τους περιτμημένους δονητές!

(περισσότερα…)

κουρμπάν μπαϊράμι στην Παλιά Φώκαια (Τουρκία)

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) Οι διάφοροι φίλοι που προέρχονται από το εσωτερικό της Τουρκίας λένε ότι η ακτή του Αιγαίου είναι ό,τι λιγότερο αντιπροσωπευτικό μπορεί να επιδείξει η χώρα. Ίσως και να έχουν δίκιο. Όταν έφτασα στη Σμύρνη, τον Αύγουστο, μου πήρε αρκετές μέρες μέχρι να καταλάβω ότι ήταν ραμαζάνι. Τα μαγαζιά ήταν ανοιχτά, ο κόσμος έπινε το τσάι του έξω όλη μέρα όπως κάθε μέρα, έτρωγε το φαγητό του, τα μαγαζιά ήταν ανοιχτά, δεν υπήρχε μεταμεσονύχτια ζωή πέραν του συνηθισμένου (στη Σάναα ας πούμε, τα περισσότερα μαγαζιά άνοιγαν μετά τη δύση του ήλιου και έμεναν ανοιχτά μέχρι τις 4 το πρωί ίσως. Στο Κάιρο κανείς μα κανείς δεν έτρωγε ή έπινε σε δημόσιο χώρο. Μέχρι κι εγώ, αν και ξένη, έπινα κρυφά το νερό μου περιδιαβαίνοντας την πόλη υπό 40 βαθμούς κελσίου). Ελάχιστοι από τον κόσμο που γνώρισα νήστευαν, ενώ σε μια βόλτα με την Τουρκοκρητικιά φίλη μου στην αγορά της Σμύρνης κοιτάζαμε κι οι δυο με απορία κάποιες οικογένειες που έχοντας μπροστά τους τα μπουκαλάκια το νερό και τα φαγητά περίμεναν ν’ ακούσουν το κάλεσμα του ιμάμη για να επιδράμουν.

«Μουσουλμάνος γράφει η ταυτότητά μου, αλλά είμαι άθεος στην πραγματικότητα», μου απάντησε ένας εξηντάρης φίλος, πρόσφυγας από τη Λίμνο, όταν τον ρώτησα αν θα σφάξουν για το μπαϊράμι. Με παρόμοιο τρόπο μού απάντησαν και άλλοι, την ίδια στιγμή που ένας φίλος από την Άγκυρα σχεδόν ορκιζόταν πως άθεοι δεν υπάρχουν στην Τουρκία. Κι εδώ όπως και παντού, πολλοί κόσμοι συμβιώνουν παράλληλα έχοντας ελάχιστη επαφή μεταξύ τους.

(περισσότερα…)

Published in: on Οκτώβριος 16, 2013 at 20:59  5 Σχόλια  

μια χρυσαυγίτισσα στο Αϊβαλί

(Παλαιά Φώκαια, Τουρκία) Από την 1η Αυγούστου στη Σμύρνη και από τις 20 Αυγούστου στην Παλαιά Φώκαια. Αυτό σημαίνει τρεις ώρες, δυο λεωφορεία και 20 ευρώ μακριά από το Αϊβαλί. Η απέχθειά μου στις μετακινήσεις να έχει άραγε τη ρίζα της στην οικονομική μου δυσπραγία; Τόπους διαμονής αλλάζω ως οικονομική μετανάστρια, αλλά δεν ταξιδεύω. Κάθομαι σ’ ένα μέρος και δεν ξεκουβαλάω. Δεν κάνω διακοπές. Γίνομαι κάτοικος. Φτωχός κάτοικος.

Όπως λοιπόν για κάθε φτωχό κάτοικο αυτού του πλανήτη οι άνευ λόγου και για αναψυχή μετακινήσεις (γιατί ταξιδεύουν αυτοί οι ροζ τουρίστες με τις τσάντες στο ώμο;;; πού πάνε;;;)  είναι κάτι το ακατανόητο, έτσι και για μένα. Αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος, δεν πάω πουθενά! Η σύντομη λοιπόν επίσκεψή μου στο Αϊβαλί είχε ως στόχο μια ερώτηση στο τελωνείο: κυρ τελώνη, αν μείνω ένα μήνα παραπάνω μετά τη λήξη της βίζας μου πόσα πρέπει να πληρώσω;

Συζητώντας λοιπόν και πίνοντας τσάι με τους μπάτσους στο τελωνείο (πολύ καλή σχέση με τα σώματα ασφαλείας έχω αποκτήσει εδώ. Ελπίζω να μη μου μείνει κανα κουσούρι) και όσο έφυγαν για να ρωτήσουν για την περίπτωσή μου ζήτησα στα τουρκικά αναπτήρα από ένα ζευγάρι που ήταν δίπλα. «Αναπτήρα θέλει η κοπελιά», είπε η χρυσαυγίτισσα (δεν το ήξερα ακόμη) εις ελληνικήν. «Ναι ναι, αναπτήρα είπα κι εγώ».

(περισσότερα…)

Published in: on Οκτώβριος 10, 2013 at 14:39  4 Σχόλια  

η επέτειος της καταστροφής της Σμύρνης… στη Σμύρνη

(Παλαιά Φώκαια) Η Παλαιά Φώκαια θα μπορούσε κάλλιστα να είναι στην Πελοπόννησο ή στην Κρήτη. Ακριβώς όπως είναι, χωρίς ν’ αλλάξεις τίποτα. Με τον κάμπο, τα σπίτια και τους ανθρώπους της. Οι λόφοι γύρω είναι γεμάτοι με ελαιόδεντρα, τα κτήματα παράγουν τα ίδια πράγματα, στις γλάστρες φυτρώνουν με την ίδια φροντίδα τα ίδια λουλούδια, στους δρόμους περιφέρονται οι ίδιοι σκύλοι και οι ίδιες γάτες και με τον ίδιο τρόπο τα φροντίζει (ή δεν τα φροντίζει) ο κόσμος (το λέω γιατί στην Αίγυπτο και την Υεμένη, εν μέρει και στο Μεξικό, η σχέση ήταν πολύ διαφορετική). Ο κόσμος πίνει καφέ με τον ίδιο τρόπο κάτω από τις ίδιες πέργκολες (προτιμούν το τσάι Κεϋλάνης, που το πίνουν όπως τον καφέ), φορώντας τα ίδια ρούχα, έχοντας τις ίδιες κοιλιές, τους ίδιους κώλους, τα ίδια βαμμένα μαλλιά, τις ίδιες καράφλες, τις ίδιες βερμούδες και τα ίδια σορτσάκια. Κάθονται γύρω από τα ίδια τραπέζια, κάνουν παρεάκι με τον ίδιο τρόπο και λένε να ίδια αστεία. Και, προφανώς, τις ακτές τις βρέχει η ίδια, μα ακριβώς ίδια, θάλασσα.

Βρίσκομαι λοιπόν σ’ ένα περιβάλλον που μου είναι εξαιρετικά οικείο από τη μια, αλλά κι εξαιρετικά ξένο από την άλλη. Γιατί δεν βρίσκομαι μόνο στην άλλη πλευρά του Αιγαίου: βρίσκομαι στην άλλη πλευρά της ιστορίας. Η σωτηρία μου καταστροφή σου· το δίκαιό μου αδικία σου· το προφανές μου παράλογό σου. Έχοντας λοιπόν αυτά κατά νου, στις 9 του Σεπτέμβρη βρέθηκα στη Σμύρνη για να παρακολουθήσω το κλείσιμο της 91ης επετείου απελευθέρωσης της πόλης. Τα Ελευθέρια της Σμύρνης. Την ημερομηνία γέννησής της. Ή αλλιώς, την καταστροφή της Σμύρνης.

(περισσότερα…)

Published in: on Σεπτεμβρίου 11, 2013 at 22:49  4 Σχόλια  

επέτειος τουρκικής ανεξαρτησίας στην Παλαιά Φώκαια (Τουρκία)

Εδώ και καμιά δεκαριά μέρες εγκατέλειψα τη Σμύρνη (ομολογουμένως το πιο άσχημο μέρος που έχω μείνει) για ένα μικρό δωμάτιο σε μια πανσιόν στην Παλαιά Φώκαια, όπου θα μείνω μέχρι το τέλος Οκτώβρη. Μ’ έπαιρνε να μείνω κανα μήνα ακόμη, αλλά οι τουρκικές αρχές δεν επιτρέπουν στους κατόχους βρετανικών και κυπριακών διαβατηρίων (με το πρώτο ήρθα) να μείνουν στη χώρα πάνω από τρεις μήνες σε διάστημα έξι μηνών. Προφανώς για να αποκλείσουν το ενδεχόμενο να εργασίας κατά τη θερινή σεζόν. Η ίδια συνθήκη δεν ισχύει βέβαια για τους έλληνες υπηκόους που μπαίνουν με την ταυτότητά τους, άρα μπορούν να μείνουν για όσο διάστημα θέλουν (θαρρώ πως είναι ένας καλός λόγος να πάρω ελληνική υπηκοότητα: για να μπορώ να μπαινοβγαίνω ελεύθερα στην Τουρκία! Χοχοχο!).

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η Παλαιά Φώκαια είναι χτισμένη σ’ ένα μέρος όπου απλά η ανθρώπινη εγκατάσταση ήταν αναπόφευκτη: ένας μεγάλος φυσικός κόλπος που χωρίζεται δειλά από μια μικρή χερσόνησο. Αυτή η μικρή χερσόνησος ήταν ο χώρος της πρώτης κατοίκησης των Αιολέων που ήρθαν, λέει, στην περιοχή τον 11ο αι. π.Χ. Τα θεμέλια ενός ναού της Αθηνάς του 6ου αι. (τον οποίο θα αναστηλώσουν, λέει) είναι ό,τι έχει μείνει για να θυμίζει τους αρχαίους Φωκείς, μαζί με την περηφάνια των ντόπιων που απαριθμούν τις αποικίες τους, από τη Μύθημνα στη Μυτιλήνη μέχρι τη μακρινή Μασσαλία στη Γαλλία.

(περισσότερα…)

Published in: on Αύγουστος 31, 2013 at 21:48  4 Σχόλια