τα παζάρια της Αργεντινής και η… καπιταλιστική τους ιστορία

Στην αρχή της ελληνικής κρίσης είχαν παίξει πολλές τέτοιες ιδέες: εναλλακτικά νομίσματα, παζάρια κλπ. Είχε παίξει και πολλή Αργεντινή. Εκτός όμως από τη ρομαντική ιστορία αυτών των διαδικασιών, υπάρχει και μια άλλη, λιγότερο ρομαντική. Μια ιστορία συστημική και καπιταλιστική που ευτυχώς έχεις καταγραφεί. Η aqua έρευνησε και αποκαλύπτει (χοχοχο! πάντα ήθελα να πω κάτι τέτοιο ψωνίστικο). Ας αρχίσουμε λοιπόν.

«Τα ανταλλακτικά παζάρια είχαν ένα όμορφο σκεπτικό: το μοίρασμα και το σεβασμό. Αυτό που έφερναν, εκτός από τη δυνατότητα άμεσης επίλυσης κάποιων προβλημάτων οικονομικής φύσης, ήταν κυρίως η εμπιστοσύνη: εγώ σε εμπιστεύομαι γιατί το προϊόν σου είναι καλό, και εσύ με εμπιστεύεσαι γιατί το προϊόν μου είναι καλό. Έκανε τον κόσμο να αισθάνεται χρήσιμος και επιπλέον αρχίσαμε να γνωριζόμαστε και να επιτυγχάνουμε μια υπέροχη σχέση».

Με τον παραπάνω τρόπο περιέγραφε ο ιερέας Marcelo Doménech την αρχική εμπειρία του στο μικρό ανταλλακτικό παζάρι που λειτουργούσε στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας στο Σαν Νικολάς του Μπουένος Άιρες, ένα από τα πρώτα που δημιουργήθηκαν στην πόλη.[1] Παρόμοιες είναι οι αποτιμήσεις και άλλων μελών των παζαριών:

«Αφήνοντας πίσω το χρήμα, εξανθρωπιζόμαστε. Μας ενδιαφέρει ο άλλος, πέρα από αυτό που μπορεί να πληρώσει ή όχι. Τελευταία στον έξω κόσμο όλα γυρνάνε γύρω από την ανάγκη των χρημάτων»[2].

Η συμβατική ιστορία των ανταλλακτικών παζαριών άρχισε το 1995, όταν η νεοφιλελεύθερη πολιτική οικονομικής εξυγίανσης του Κάρλος Μένεμ αύξησε την ανεργία στο 18,4 τοις εκατό του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και στο 11,3 τοις εκατό την υποαπασχόληση.

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Ο Carlos De Sanzo, συνιδρυτής της πρώτης ομάδας ανταλλαγών (το Παζάρι του Bernal στο Μπουένος Άιρες) αφηγείται ως εξής τη γέννηση της ιδέας, σε μια συνέντευξη του 1995: «Εργαζόμασταν πολλά χρόνια στη διάδοση ιδεών για την ανακύκλωση, των οφελών των ελεύθερων χώρων για τη δημιουργία περιβολιών, των οικολογικών σπιτιών, αλλά δεν είχαμε πια χρήματα. Επομένως τα ανταλλακτικά παζάρια παρουσιάστηκαν ως ευκαιρία μιας ανάπτυξης χωρίς χρήμα».[3]

Τα περισσότερα παζάρια έθεσαν αυστηρές προδιαγραφές σε αυτή την πρώτη φάση τους, απαγορεύοντας την ανταλλαγή αγορασμένων προϊόντων. Τα μέλη τους ονομάζονταν prosumidores, νεολογισμός που προερχόταν από τη σύνθεση των ισπανικών λέξεων productor ή profesional (παραγωγός/επαγγελματίας) και consumidor (καταναλωτής). Η ιδέα ήταν τα μέλη να ανταλλάσσουν προϊόντα και υπηρεσίες που ήταν αποτέλεσμα της προσωπικής τους εργασίας. Εκτός από γιορτές της γειτονιάς και συζητήσεις, το Παζάρι του Μπερνάλ οργάνωνε και «σεμινάρια» που σκοπό είχαν να απελευθερώσουν τις δημιουργικές ικανότητες που διαθέτει κάθε άνθρωπος.

Η εξάπλωση της ιδέας στην πόλη του Μπουένος Άιρες και οι ανταλλαγές ανάμεσα στα παζάρια, γέννησαν το Παγκόσμιο Δίκτυο Αλληλέγγυων Ανταλλαγών που τύπωσε το δικό του ανταλλακτικό κουπόνι, την «πίστη». Η «πίστη» συνδέθηκε με το επίσημο νόμισμα, με ισοτιμία ένα προς ένα. Για τη διαμόρφωση των τιμών, λαμβανόταν υπόψη η τιμή που είχαν προϊόντα και υπηρεσίες και στη συνέχεια αφαιρούνταν ο μεσάζοντας.

Τα μέλη αφηγούνται με ρόδινα χρώματα αυτή την περίοδο των παζαριών, ως μια εμπειρία ελευθερίας, ανεξαρτησίας και δυνατότητας να καθορίζουν τη μοίρα του. «Δεν προσπαθούμε να προωθήσουμε προϊόντα ή υπηρεσίες αλλά να αλληλοβοηθηθούμε ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής μας μέσω της εργασίας, της κατανόησης και της δίκαιης ανταλλαγής», ήταν μία από της αρχές στο καταστατικό του Δικτύου.

red-global-de-trueque1

Το εγχείρημα προβάλλεται με ενδιαφέρον από τα ΜΜΕ. Το 1997, δημιουργείται ένα πρόγραμμα υποστήριξης των ανταλλακτικών παζαριών από την κυβέρνηση της πόλης του Μπουένος Άιρες, ενώ το 1999 εγκαινιάζονται μεγάλα παζάρια ανά δίμηνο υπό την αιγίδα της Γραμματείας Βιομηχανίας, Εμπορίου και Εργασίας της κυβέρνησης του Μπουένος Άιρες, στα οποία συναλλάσσονται 1.500-3.000 άτομα.[4] Σύμφωνα με την κρατική οπτική, η ενίσχυση μιας μικτής οικονομίας μείωνε το κόστος των επιχειρήσεων και εξοικονομούσε χρήματα για την αποπληρωμή φόρων και υπηρεσιών. Το 2001 υπογράφτηκε σχετική συμφωνία προώθησης των παζαριών σε όλη τη χώρα.

Οι ιδρυτές τους πρώτου δικτύου, σε ένα απολογιστικό βιβλίο για τα τρία χρόνια λειτουργίας του, φροντίζουν να καθησυχάσουν τους φορείς της συμβατικής αγοράς, καθώς, όπως ήδη είχε γίνει σαφές, τα ανταλλακτικά παζάρια δεν ήταν ανταγωνιστικά ως προς αυτήν. Ίσα ίσα. Με τα χρήματα που εξοικονομούσαν τα μέλη μέσα από τις ανταλλαγές, ενίσχυαν την συμβατική αγορά.[5] Αργότερα, σε συνέντευξη, ένας από τους συνιδρυτές εκτιμά ότι κατά την κρίση του 2001 τα ανταλλακτικά παζάρια συγκράτησαν την οργή, καθώς μπορούσαν να καλύψουν μέρος των αναγκών του πληθυσμού.

Το 2002, με την αύξηση της ανεργίας και την έλλειψη ρευστότητας στην αγορά, υπήρχαν 5.000 παζάρια με 7 εκατομμύρια μέλη, και πολλούς περισσότερους επωφελούμενους. Ωστόσο, η μαζικοποίηση του φαινομένου ενέτεινε την παθογένεια. Το 2001 οι αρχές ίδρυσης του Αλληλέγγυου Δικτύου, και αργότερα του Εθνικού Δικτύου Ανταλλαγών, αποτελούν έμμεση κριτική και καταγγελία του Παγκόσμιου Δικτύου ως προς την ιεραρχική και μη δημοκρατική δομή του, την προνομιακή μεταχείριση των συντονιστών, την πώληση δελτίων, τις πληθωριστικές τάσεις και τη σύμπραξη με το κράτος.

Οι αφηγήσεις των μελών αυτή την περίοδο αποκαλύπτουν αγοραστικές στρατηγικές για τη διασφάλιση βασικών ειδών που βρίσκονταν σε έλλειψη, όπως κρέας και γάλα (π.χ. η μαμά πουλούσε την ίδια στιγμή που η κόρη έψαχνε να αγοράσει για να προλάβει), καθώς και φαινόμενα κερδοσκοπίας με «μεταπώληση» ειδών μεταξύ διαφορετικών παζαριών. Τα παζάρια δεν απέτρεψαν ούτε καν τη συσσώρευση, έστω και έμμεση: μέλος ενός δικτύου εξομολογείται σε συνέντευξη ότι με τα χρήματα που εξοικονόμησε από τα παζάρια, κατόρθωσε να αγοράσει ένα φορτηγάκι. Η πρακτική αυτή χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις μεσαίες τάξεις της Αργεντινής, οι οποίες, σύμφωνα με μελέτες, ήταν αυτές που επωφελήθηκαν περισσότερο από το φαινόμενο. Ακόμη και καζίνο λειτούργησε με ανταλλακτικά κουπόνια!

Το τελικό χτύπημα στα παζάρια έδωσε ένας μεγάλος όγκος πλαστών δελτίων του Παγκόσμιου Δικτύου: τουλάχιστον 30 εκατομμύρια από τα 100 εκατομμύρια «πίστεων» που κυκλοφορούσαν το καλοκαίρι του 2002 ήταν πλαστά. Τα νέα δελτία που τυπώθηκαν έφεραν δέκα δικλείδες γνησιότητας, συμπεριλαμβανομένων και στοιχείων που φαίνονταν με υπέρυθρη ακτινοβολία! Η ανταλλαγή των παλιών «πίστεων» με τις νέες περιλάμβανε «κούρεμα» των μεγάλων αποθεμάτων, καθώς και πλήρη καταγραφή των μελών που αποκτούσαν ένα «διαβατήριο», το οποίο θα επεδείκνυαν κατά την είσοδο στα παζάρια.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης που προκλήθηκε, συνδυάστηκε με μια συντονισμένη εκστρατεία των ΜΜΕ για την κακή ποιότητα των προϊόντων που διακινούνταν (παρόμοιες ανησυχίες εξέφραζαν και κρατικοί φορείς), αλλά και φήμες ότι ανάμεσά τους διακινούνταν κλοπιμαία, πράγμα που σύμφωνα με καταγγελίες και μαρτυρίες μελών των δικτύων δεν ήταν ολότελα ψευδές.

Αν και οι εμπειρίες ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή, φαίνεται ότι ήδη μέχρι το τέλος του 2002 το φαινόμενο είχε παρακμάσει. Σήμερα λειτουργούν στην Αργεντινή αρκετά ανταλλακτικά παζάρια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, προσπαθώντας να διαφυλάξουν τις αρχές που κατέστρεψε η μαζικότητα, η μεταφορά συμπεριφορών της καπιταλιστικής αγοράς, η έλλειψη ουσιαστικής αμφισβήτησής της, καθώς και οι προσεγγίσεις της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας με καταναλωτικούς όρους.


[1] Mayo, “Trueque solidaria”, 19.

[2] Breve historia del Trueque: http://www.youtube.com/watch?v=gUiV28xmF-g

[3] Breve historia del Trueque (πρώτο μέρος) 3’

[4] Hintze, Trueque y economía solidaria, 56.

[5] Hintze, Trueque y economía solidaria, 55.

Advertisements

στο δρόμο που χάραξε η Αργεντινή

Η θεωρία του «ειδεχθούς χρέους» λέει δεν μπορείς να χαρακτηριστεί ως δημόσιο ένα χρέος από το οποίο δεν έχει επωφεληθεί ο λαός. «Ένας εκπρόσωπος του ΔΝΤ είπε ότι αν εφαρμόζαμε τη θεωρία του «ειδεχθούς χρέους», δεν θα υφίστατο πλέον το χρέος του Τρίτου Κόσμου».

«Αλλά ο πρόεδρος της Αργεντινής Carlos Menem (1989-1999) δεν ήταν ο μόνος που πρόδωσε τους ψηφοφόρους τους και την ιδεολογία του κόμματός του μετεκλογικά ακολουθώντας ένα συντηρητικό και νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα … Οι πολιτικές του υπαγορεύονταν πλέον από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ. Αλλά ο Menem δεν είναι ο μόνος προδότης. Πολλοί από τους πολιτικούς ηγέτες και τους αρχισυνδικαλιστές ξεπούλησαν τους αγώνες μιας ολόκληρης ζωής. Πολλοί απ’ αυτούς αποδέχτηκαν συμφωνίες και δέχτηκαν αποζημιώσεις. Άλλοι ανέβηκαν στο τρένο των ιδιωτικοποιήσεων».

Γερουσιαστής Cafiero, ιστορικός ηγέτης του περονικού κόμματος εξηγώντας την προδοσία του Menem: «Αυτό συμβαίνει αρκετά συχνά στην πολιτική ζωή κάθε χώρας. Υπάρχει ένα μικρό γαλλικό βιβλίο που ονομάζεται «Στο όνομα της προδοσίας», όπου αποδεικνύεται ότι η προδοσία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής. Για να πετύχεις πρέπει να πεις ψέματα. Αν πεις αυτό που πραγματικά σκέφτεσαι, κανένας δεν θα σε ψηφίσει … Κατά τη γνώμη μου αυτό είναι πολιτικά ανήθικο, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα». Συνεχίζει σχολιάζοντας την ύπαρξη μιας πραγματικής «μαφιο-κρατείας» στην οικονομική δύναμη, τις τράπεζες και την πολιτική τάξη λέγοντας ότι «συνολικά η κοινωνία της Αργεντινής δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι έντιμη και να αποδώσει όλη τη διαφθορά στους κυβερνώντες. Η κυβερνώντες προήλθαν από την κοινωνία της Αργεντινής».

Στην πρώτη θητεία του Menem ψηφίστηκε ένας νόμος που άνοιξε την πόρτα στις ιδιωτικοποιήσεις, καθώς οι δημόσιες επιχειρήσεις χαρακτηρίστηκαν ως βασική αδυναμία του κράτους. Ο νόμος παρουσιάστηκε ως «η αρχή μιας παραγωγικής επανάστασης». Δόθηκαν υπερεξουσίες στους υπουργούς να πουλήσουν τις δημόσιες επιχειρήσεις, χωρίς καν να εξεταστεί να ήταν ζημιογόνες ή όχι. Ο νόμος υποστηρίχτηκε από τα προοδευτικά κόμματα. Η ιδιωτικοποίηση της Δημόσιας Εταιρείας Πετρελαίου παρουσιάστηκε ως η σωτηρία της Αργεντινής.

Αλλά ένα από τα ισχυρότερα χτυπήματα ήταν η ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων που προκάλεσε θανάσιμο πλήγμα στην περιφέρεια. Χιλιάδες οικογένειες αναγκάστηκαν να μετακινηθούν καθώς οι γραμμές μειώθηκαν στο 1/6 και οι θέσεις εργασίας σχεδόν στο 1/8. Η ειρωνία ήταν ότι οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις συνέχισαν να επιδοτούνται από το κράτος. Σε 5-10 δις δολάρια εκτιμώνται εκ των υστέρων οι μίζες για τις ιδιωτικοποιήσεις. Τα χρήματα κατατέθηκαν σε τράπεζες της Ελβετίας και των ΗΠΑ.

«H ανεργία άγγιξε το 20%, χωρίς να συνυπολογίζονται  όσοι είχαν περιστασιακές δουλειές. Οι εργαζόμενοι έχασαν τους μισθούς τους, την κοινωνικής τους ασφάλιση, την υγειονομική τους κάλυψη. Πάνω από το 50% εργάζονταν ανασφάλιστοι. Μια κατάσταση που επικρατεί μόνο στις πιο υπανάπτυκτες χώρες. Δεν τολμούσαν να αντισταθούν γιατί φοβούνταν τις απολύσεις, κι ότι την επόμενη μέρα μπορεί να μην υπήρχε άλλη λύση. Έτσι αναγκάστηκαν να συμβιβαστούν με τις περικοπές των μισθών, την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας, την εργασία σε ανθυγιεινό περιβάλλον «.

Πριν τη λήξη της θητείας του, o Μενέμ έκανε μια συμφωνία με το κόμμα των ριζοσπαστών και εξασφάλισε την επανεκλογή του (1994). Η αντίστοιχη ΓΣΕΕ της Αργεντινής συνεργούσε με την κυβέρνηση, απομακρύνοντας τους εργαζομένους από την άλλοτε ισχυρή οργάνωση. Οι εργατοπατέρες φρόντιζαν για τη συνέχιση των προνομίων τους και τον πλουτισμό τους. «Πάνω από το 20% των κρατικών επενδύσεων εξαφανίστηκαν σε προμήθειες».

Μια χώρα με πολύ φυσικό πλούτο, με τριτογενή παραγωγή, έφτασε τη δεκαετία του 1990 να έχει γύρω στους 35.000 θανάτους το χρόνο από υποσιτισμό και ιάσιμες ασθένειες, την ίδια στιγμή που το ΔΝΤ έδινε συγχαρητήρια στον Μενέμ για το «θαύμα της Αργεντινής».

Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο κατέληξε σε γενικό ξεπούλημα της χώρας. Όμως δεν νίκησαν. Η εξέγερση του Δεκέμβρη του 2001 άλλαξε την πορεία της Αργεντινής. Ο πρόεδρος De La Rúa που διαδέχτηκε τον Menem και είχε συνεχίζει την πολιτική του ΔΝΤ, αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Διαδηλώσεις, βίαιες συγκρούσεις, καταλήψεις γης, διεκδίκηση εργοστασίων από τους εργαζομένους κά.

Τα παραπάνω και άλλα πολλά μπορείτε να μάθετε στο πολύ αξιόλογο ντοκιμαντέρ του Pino Solanas «Μνήμη λεηλασίας» (Memoria de Saqueo) του 2003, που καλύπτει το διάστημα από τη στρατιωτική δικτατορία του 1976 μέχρι την εξέγερση του 2001.

Δεν ξέρω αν βλέπει κάποιος παράλληλα με κάποια οικεία χώρα… Ουκ ολίγα παρακολουθήσαμε γι’ αυτή την ιστορία της Αργεντινής πριν και μετά το ΔΝΤ. Άντε! Και στα επόμενα παράλληλα! Την κατσαρόλα μου, την κατσαρόλα σου, τις κατσαρόλες μας και στο δρόμο που χάραξε η Αργεντινή.

(κάντε μια περιήγηση στην ιστοσελίδα που περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ. Έχει πολλά αξιόλογες επιλογές, στα ελληνικά ή με ελληνικούς υπότιτλους).

η τελευταία ελεύθερη ημέρα της Αμερικής: 11 Οκτωβρίου 1492

Η 12η Οκτωβρίου 1492 είναι η ημερομηνία «ανακάλυψης» της Αμερικής. Η 11η Οκτωβρίου 1492 ήταν η τελευταία μέρα ελευθερίας αυτής της ηπείρου. Έκτοτε εκατομμύρια έχουν πεθάνει σε ένα έγκλημα που δεν έχει αναγνωρίσει η ιστορία στο βαθμό που του αξίζει. Σε ένα έγκλημα που συνεχίζεται. Γιατί την ιστορία την έγραψαν οι γιοι των κατακτητών και αυτών που τους έστειλαν. Γιατί τη Λατινική Αμερική όπου επιβίωσε σε σημαντικό ποσοστό ο πληθυσμός και η κουλτούρα των Ινδιάνων συνεχίζουν να την κυβερνούν οι λευκοί, οι γιοι των κατακτητών, με τους ιθαγενείς να ζουν ακόμη στο περιθώριο.

Κι αυτό που θα ήθελα πιο πολύ να πάρω από αυτόν τον τόπο είναι η διάθεση και η επιθυμία για δημιουργία. Γιατί εμένα, ως γνήσιο προϊόν του αρρωστημένου δυτικού πολιτισμού, όλα τα παραπάνω μου προκαλούν θυμό και οργή. Αυτήν την οργή που σπάει τις τράπεζες και τ’ αυτοκίνητα. Και η οποία δεν έχει καμία πρόταση και καμία δημιουργικότητα. Στην τελευταία μέρα της ελεύθερης Αμερικής οι ιθαγενείς καλούν σε κινητοποιήσεις για τον κόσμο που θέλουμε να έχουμε. Για αύριο το Συντονιστικό των Ιθαγενικών Οργανώσεων (Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas) έχει καλέσει σε Παγκόσμια Δράση για την Υπεράσπιστη της Μητέρας Γης. Πόσο λίγη, μικρή και διεφθαρμένη αισθάνομαι μπροστά σε αυτό το μεγαλείο…

Το παρακάτω βίντεο είναι από την τέταρτη συνάντηση ιθαγενών λαών που διοργάνωσαν οι ζαπ/ιστας πέρσι τέτοια μέρα. Φέτος είναι η επέτειος 200 χρόνων από την ανεξαρτησία και 100 χρόνων από τη μεξικανική επανάσταση. Είναι έτος σιωπής. Από το πρωί όμως θα κατεβώ στο κέντρο αναζητώντας…

 

Published in: on Οκτώβριος 12, 2010 at 00:41  7 Σχόλια  

ο άλλος Σαντάμ Χουσεΐν

Η γειτόνισσά μου στην Υεμένη δεν ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μου μίλησε θετικά για τον Σαντάμ Χουσεΐν. Φωτογραφίες του είχα δει σε πολλά σπίτια, κατά κανόνα σε μεγάλο μέγεθος και περίοπτο χώρο. Η γειτόνισσά μου είχε επισκεφτεί το Ιράκ το 1995, τέσσερα χρόνια μετά τον πόλεμο, και έφυγε με τις καλύτερες εντυπώσεις. Τι γνώμη είχαν όμως για την επίθεση στο Κουβέιτ; Συζητώντας με κόσμο για να διαλευκάνω το μυστήριο, βρήκα ότι οι ρίζες της θετικής αντιμετώπισης του Σαντάμ βρίσκονταν τόσο στη σοσιαλιστικού τύπου πολιτική του, αλλά και στην άποψη που υπήρχε για το Κουβέιτ, ένα κράτος φάντασμα, ένα προτεκτοράτο που δημιουργήθηκε και συντηρήθηκε για τα πετρέλαια και τον έλεγχό τους.

Μια μικρή ματιά στην ιστορία της χώρας, μάλλον επιβεβαιώνουν τα λεγόμενα. Η περιοχή ήταν βρετανικό προτεκτοράτο από το 1899 μέχρι το 1961. Η Πετρελαϊκή Εταιρεία του Κουβέιτ (Kuwait Oil Company, KOC) ιδρύθηκε το 1934 από δύο εταιρείες, μια βρετανική (British Petroleum Company) και μια αμερικανική (Gulf Oil Corporation). Μέχρι το 1976, το Κουβέιτ κατάφερε να αποκτήσει τον έλεγχο της εταιρείας, με τους πρώην ιδιοκτήτες να αγοράζουν πετρέλαιο σε προνομιακές τιμές. Η χώρα βρίσκεται σε μια αφιλόξενη έρημο, που καταλήγει ωστόσο σε ένα αξιόλογο λιμάνι (το αφιλόξενο της χώρας φρόντιζαν κατά κανόνα να τονίσουν οι συνομιλητές μου. «Κανείς δεν μπορεί να ζήσει εκεί πέρα»). Το κράτος ζει από το πετρέλαιο και τις επενδύσεις, ενώ η πλειοψηφία των κατοίκων της είναι ξένοι εργάτες. Στον αραβικό κόσμο έχει φήμη φιλοαμερικανικής χώρας.

Από τη μια λοιπόν έχουμε ένα κρατίδιο χωρίς ιστορία που μοιάζει με προγεφύρωμα της δυτικής παρέμβασης του χειρότερου τύπου στην καρδιά του αραβικού κόσμου και από την άλλη έχουμε το Σαντάμ με μια πολιτική παροχών προς το λαό. Όλους όσους ρωτούσα πώς ήταν δυνατόν η Υεμένη να έχει 30 χρόνια των ίδιο πρόεδρο, μου απαντούσαν ότι ένιωθαν ασφαλείς. Ότι αν άλλαζε μπορεί να γινόταν στην Υεμένη ό,τι έγινε και στο Ιράκ: το χάος. Η γειτόνισσά μου μού έλεγε ότι επί των ημερών του υπήρχε δωρεάν ανεφοδιασμός της πόλης της Βαγδάτης όλο το χρόνο: οι κάτοικοι λάμβαναν δωρεάν ζάχαρη, ρύζι και σιτάρι. Και ενώ επισκέφτηκε τη χώρα τέσσερα χρόνια μετά τον πόλεμο, μου έλεγε ότι βρισκόταν σε εξαιρετική κατάσταση. Όταν συνελήφθη ο Σαντάμ Χουσεΐν, οι κάτοικοι της Υεμένης νήστευψαν και προσευχήθηκαν για τρεις μέρες. Η εκτέλεσή του έγινε την ημέρα του Αΐντ αλ-Άδχα, της Γιορτής του Προσκυνήματος στη Μέκκα (η μεγαλύτερη γιορτή των μουσουλμάνων). Θεωρήθηκε μεγάλη ντροπή για τον μουσουλμανικό κόσμο και δείγμα της αδυναμίας των Αράβων να επιβάλουν τουλάχιστον μια μη-ιερή ημερομηνία για την εκτέλεση ενός άραβα ηγέτη. Είναι σα να λέμε να καταδικάζεται ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών για εγκλήματα πολέμου (που σε μια διαφορετική ισορροπία δυνάμεων δεν θα ήταν ένα σενάριο ολότελα φανταστικό) και να εκτελείται ανήμερα του Πάσχα. Οπωσδήποτε θα είχε μια διαφορετική βαρύτητα και θα εκλαμβανόταν με πολύ διαφορετικό τρόπο από τους χριστιανούς του πλανήτη (και φυσικά δεν μπορώ να πιστέψω πως αυτοί που αποφάσισαν την ημερομηνία θανάτωσης του Σαντάμ Χουσεΐν δεν γνώριζαν). Οι Υεμενέζοι δεν γιόρτασαν εκείνη τη χρονιά. Νήστεψαν και πένθησαν τον ιρακινό ηγέτη με κλάματα και οδυρμούς.

Δεν ρώτησα τι γνώμη υπήρχε για τους βασανισμούς των αντιφρονούντων. Στον αραβικό κόσμο υπάρχει σε γενικές γραμμές (δεν μπορώ να μιλήσω για όλες τις χώρες) ένας απόλυτος διαχωρισμός της πολιτικής από το λαό. Πολιτική ασκούν μόνο οι πολιτικοί, οι οποίοι βρίσκονται στις θέσεις αυτές με τη θέληση του Θεού. Και παρόλο που το κόμμα του Σαντάμ Χουσεΐν δεν ήταν θρησκευτικό κόμμα (όπως θαρρώ αρκετά από αυτά που κυβερνούν τον αραβικό κόσμο), κάπως έτσι είναι η κουλτούρα της πολιτικής.

Ας αποφύγω όμως ν’ αρχίσω γενικολογίες για θέματα που η γνώση μου δεν είναι επαρκής. Αυτό που μπορώ να δω σ’ αυτήν την ιστορία είναι η μονομέρεια της ενημέρωσής μας. Το Κουβέιτ ήταν ένα ανεξάρτητο κράτος (μάλλον πολλοί το παραλληλίζαμε με γνωστά μας αντίστοιχα στην Ευρώπη) το οποίο επιχειρούσε να προσαρτήσει ένας τρελός και αιμοσταγής δικτάτορας, που στη συνέχεια κρίθηκε ένοχος για εγκλήματα πολέμου και θανατώθηκε σε μια χωρίς σημασία ημερομηνία. Όπως φαίνεται όμως, στον αραβικό κόσμο υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος…

Η ανακατάληψη του Σινά: σαν σήμερα

Μέλος της οικογένειας Βεδουΐνων που είχε το ημιαυθαίρετο κάμπινγκ στο οποίο μέναμε στο Σινά. Το παιχνίδι στο τάβλι ήταν ένας συνδυασμός από πόρτες και φεύγα. Και βρισκόμασταν στο living room του κάμπινγκ

Μέλος της οικογένειας Βεδουΐνων που είχε το ημιαυθαίρετο κάμπινγκ στο οποίο μέναμε στο Σινά. Το παιχνίδι στο τάβλι ήταν ένας συνδυασμός από πόρτες και φεύγα. Και βρισκόμασταν στο living room του κάμπινγκ

Πόσο περίεργη είναι η σημερινή εθνική επέτειος της Αιγύπτου για όσους δεν είναι φορείς του κρατικού λόγου που τη νομιμοποιεί…

Σαν σήμερα λοιπόν, πριν 27 χρόνια (1982) το Ισραήλ αποχώρησε από το σύνολο της χερσονήσου του Σινά την οποία είχε καταλάβει από το 1967, με τον Πόλεμο των Έξι Ημερών. Η σταδιακή αποχώρηση από τη χερσόνησο ήταν αποτέλεσμα της διμερούς συμφωνίας Αιγύπτου-Ισραήλ (1979) που ακολούθησε τις Συμφωνίες του Καμπ Ντέιβιντ (1978). Τι ακριβώς λοιπόν γιορτάζει σήμερα η Αίγυπτος;

Δεν θέλω να μπω σε εξιστόρηση γεγονότων που μπορείτε να βρείτε οπουδήποτε. Κάποια όμως βασικά χρειάζονται. Ο πόλεμος των Έξι Ημερών ήταν μια ταπείνωση για τα αραβικά κράτη, αφήνοντας στο Ισραήλ την ανατολική Ιερουσαλήμ, τη Δυτική Όχθη του Ιορδάνη, τη Λωρίδα της Γάζας, τα υψώματα Γκολάν και τη χερσόνησο του Σινά. Η Αίγυπτος, σε συνεργασία και με την PLO, παρέμεινε στα όπλα μέχρι το 1970, προσπαθώντας ν’ ανακτήσει τη χερσόνησο. Ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ, τρία χρόνια αργότερα, δεν είχε αποτέλεσμα για την ανάκτηση (η 6η Οκτωβρίου, ημερομηνία έναρξης αυτού του πολέμου, είναι μεγάλη εθνική επέτειος στην Αίγυπτο, και μ’ αυτό το όνομα έχουν βαφτίσει μια τεράστια γέφυρα που διασχίζει το Κάιρο).

Έτσι αφότου τα όπλα απέτυχαν, η αιγυπτιακή διπλωματία κατέφυγε σε διμερείς επαφές με το Ισραήλ, παρόλες τις απειλές που δέχονταν από όλες τις πλευρές. Ο Ανουάρ Σαντάτ έγινε ο πρώτος άραβας ηγέτης που επισκέφτηκε το Ισραήλ και μίλησε στην κνεσέτ (ισρ. κοινοβούλιο), πράγμα βασικά ισοδυναμούσε με αναγνώριση (από τα αραβικά κράτη μόνο η Αίγυπτος και η Ιορδανία, από το 1992, έχουν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ). Η διμερής συμφωνία του 1979 όριζε σταδιακή αποχώρηση από το Σινά μέχρι τις 25 Απριλίου 1982.

Ένα ταξίδι για άραγμα σε μια χρυσαφένια παραλία του Σινά το Δεκέμβρη, ένα μόλις τέταρτο από τα σύνορα με το Ισραήλ, μ’ έφερε σ’ επαφή με την ιστορία που δεν γράφουν τα βιβλία που συνήθως διαβάζουμε. Ο χώρος αυτός ήταν ισραηλινό έδαφος για πάνω από 15 χρόνια. Στο διάστημα αυτό οι Ισραηλινοί έχτισαν εντυπωσιακά ξενοδοχειακά συγκροτήματα, τα οποία η Αίγυπτος αναγκάστηκε ν’ αγοράσει στην πραγματική τους αξία μετά την ‘ανακατάληψη’, καθώς αποτελούσαν περιουσίες Ισραηλινών. Οι Ισραηλινοί συνεχίζουν να είναι καλοί πελάτες στα θέρετρα τις περιοχής που σχεδόν όλα έχουν πινακίδες και στα εβραϊκά (κάποια μόνο στα εβραϊκά).

Η κατοχή του Ισραήλ στο Σινά άφησε έναν πληθυσμό που η Αίγυπτος δεν κατάφερε ακόμη να κερδίσει: οι Βεδουΐνοι της χερσονήσου ακόμη αναπολούν την ισραηλινή κατοχή που έφερε ευημερία στην περιοχή τους. Σήμερα βρίσκονται σε συνεχή αντιπαλότητα με την αστυνομία και την αιγυπτιακή κυβέρνηση. Το Νοέμβριο που πέρασε απήγαγαν ένα βανάκι με 25 αστυνομικούς, ως αντίδραση για τη δολοφονία ενός Βεδουΐνου. Οι κάτοικοι της περιοχής είναι μόνιμοι ύποπτοι για εμπόριο ναρκωτικών, trafficking και πέρασμα όπλων στις παλαιστινιακές περιοχές.

Οι Βεδουΐνοι βρίσκονται επίσης σε αντιπαλότητα με τους ανθρώπους της κοιλάδας του Νείλου, καθώς η κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να ενισχύσει πληθυσμιακά την περιοχή με έναν πιο αφοσιωμένο πληθυσμό, δίνει κίνητρα στους ‘Κοιλαδίτες’ για δουλειές στο Σινά.

Σήμερα λοιπόν η Αίγυπτος γιορτάζει:

– Έναν ταπεινωτικό πόλεμο που της στέρησε το Σινά (γιατί μια ανακατάληψη έρχεται μόνο μετά από απώλεια).

– Μια συμφωνία που την απομόνωσε από τα άλλα αραβικά κράτη και την έδιωξε από τον αραβικό σύνδεσμο μέχρι το 1989.

– Μια de jure ‘ανακατάληψη’ (γιατί de facto θα είναι όταν θα έχει και τον κόσμο του Σινά).

– Έναν από τους κυριότερους λόγους δυσαρέσκειας του αιγυπτιακού λαού με την κυβέρνησή του: τις σχέσεις με το Ισραήλ.

Ενδεικτικό είναι ότι στον πρόσφατο πόλεμο, οι διαμαρτυρίες στα κράτη που δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, κατευθύνονταν προς τις αιγυπτιακές πρεσβείες.

Και θα τελειώσω το post  με μια εικόνα από το Σινά:

Αρχές Δεκεμβρίου (επέστρεψα μια μέρα μετά τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου), ξαπλωμένη με το μαγιό μου στην παραλία του Σινά. Έρχονται δυο Βεδουΐνοι με φουλ εξοπλισμό (μαντήλια, κελεμπίες κλπ). Χαιρετάμε με την άλλη κοπελιά που ήμασταν εκεί, αλλά καθώς ήμασταν ημίγυμνες δεν μας έκανε εντύπωση που ούτε μας χαιρέτησαν ούτε γύρισαν να κοιτάξουν (οι Βεδουΐνες είναι καλυμμένες από την κορφή μέχρι τα νύχια).

Κατευθύνθηκαν αγέρωχοι προς τη διπλανή καλύβα που κάθονταν

παραλία στο Σινά (στο βάθος φαίνεται το Ισραήλ). Οι καλύβες αυτές είναι ημιαυθαίρετες κι έχουν προσδόκιμο ζωής το πολύ δύο έτη. Μαζί μας ήταν και δύο άτομα, ένα είδος σεκιούριτι, καθώς λίγο πιο νότια το 2004 και 2006 είχαν γίνει βομβιστικές ενέργεις που στοίχισαν τη ζωή σε 100 άτομα. Με τη δικαιολογία αυτή η αστυνομία έχει προσάγει πάνω από 2500 Βεδουΐνουν, τις περισσότερες φορές χωρίς απαγγελία κατηγοριών

Παραλία στο Σινά (στο βάθος φαίνεται το Ισραήλ). Οι καλύβες αυτές είναι ημιαυθαίρετες κι έχουν προσδόκιμο ζωής το πολύ δύο έτη. Μαζί μας βρίσκονταν και δύο άτομα, ένα είδος σεκιούριτι, καθώς λίγο πιο νότια το 2004 και 2006 είχαν γίνει βομβιστικές ενέργεις που στοίχισαν τη ζωή σε 100 άτομα. Με τη δικαιολογία αυτή η αστυνομία έχει προσάγει πάνω από 2500 Βεδουΐνους, οι οποίοι κρατούνται τις περισσότερες φορές χωρίς απαγγελία κατηγοριών

κάποιοι από τους άρρενες της παρέας. Μετά από λίγο ένας από τους φίλους ήρθε να καθίσει μαζί μας. Γνωρίζοντας ότι έχει καλή κάμερα, τον ρώτησα αν μπορεί να πάει να τους τραβήξει μια φωτογραφία γιατί εγώ ντρεπόμουν. Δεν νομίζω πως είναι πολύ καλή ιδέα. Ξέρεις είναι… ντήλερς (!?). Ήρθαν να παραδώσουν το χασίς που ζήτησαν τα μέλη της παρέας. Βλέπετε οι αιγυπτιακές φυτείες βρίσκονται στο Σινά. Ωστόσο περιέργως οι Αιγύπτιοι προτιμούν το μαύρο από ό,τι το ‘χόρτο’ (τη μαριχουάνα, όπως τη λένε για να τη διαχωρίζουν απ’ το χασίς-μαύρο), το οποίο είναι για τους φλώρους Ευρωπαίους…

Y.Γ. Στο Καμπ Ντέιβιντ συμφωνήθηκε επίσης οικονομική βοήθεια προς την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Μπορείτε να τη δείτε στο Foreign Operations: Congressional Budget Justification, όπως και της Ελλάδας (βάλτε πάνω πάνω στην αναζήτηση, Egypt και πατήστε enter μέχρι να βγει η σελίδα για την Αίγυπτο, και αντίστοιχα Israel και Greece). Τα ποσά είναι σε χιλιάδες δολάρια…

Published in: on Απρίλιος 25, 2009 at 21:16  2 Σχόλια