παγκόσμια συνάντηση κινημάτων στο Βατικανό, ο πάπας Φραγκίσκος και η θεολογία της απελευθέρωσης

Παρότι άθρησκη, μου ασκεί μαγεία η θεολογία της απευλευθέρωσης, ένα ρεύμα στο εσωτερικό της καθολικής και προτεσταντικής εκκλησίας που έγινε εμφανές ιδίως από τη δεκ. του ’60 στη Λατινική Αμερική. Ένα ρεύμα που υποστηρίζει πως δεν αρκεί να πιστεύουμε παθητικά το Χριστό αλλά πρέπει να ακολουθούμε το παράδειγμά του καταγγέλλοντας και αγωνιζόμενοι ενάντια στα κακώς κείμενα αυτού του κόσμου, στο πλευρό των φτωχών και των αδυνάτων· ότι ο αγώνας για συλλογική χειραφέτηση συντροφεύεται από το θεό όπως συνέβη με την έξοδο των εβραίων από την Αίγυπτο· ότι τα σύγχρονα είδωλα ενάντια στα οποία πρέπει να αγωνιστούμε είναι το χρήμα, ο καταναλωτισμός, η ματαιοδοξία και ο εγωισμός [Michael Löwy, El cristianismo de los pobres: Marxismo y la teología de la liberación, Πόλη Μεξικού 1988]. Και ίσως, όπως και ο σουφισμός, μου ασκεί μαγεία γιατί το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του πλανήτη πιστεύει σε Θεό κι αν μπορούσε να ριζοσπαστικοποιηθεί η πίστη του τίποτα δεν θα παρέμενε όπως το ξέρουμε. Γιατί το πρόβλημά μου με τη θρησκεία δεν είναι η μεταφυσική/μαγική σκέψη αλλά η νομιμοποίηση της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων, της μιζέριας και των ιεραρχειών που τη συντηρούν και την αναγεννούν καθημερινά.

Αφορμή της παρούσας ανάρτησης είναι η Πρώτη Διεθνής Συνάντηση Λαϊκών Κινημάτων που θα αρχίσει στο Βατικανό αύριο Δευτέρα 27/10 και θα διαρκέσει τρεις μέρες, υπό την αιγίδα του πάπα Φραγκίσκου που εμπνεύστηκε τη συνάντηση, και διοργανωτές το «Παπικό Συμβούλιο για τη Δικαιοσύνη και την Ειρήνη», την «Παπική Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών» και οργανώσεις που θα συμμετάσχουν.

Θα συναντηθούν πάνω από 100 οργανώσεις: από τη διεθνή όργάνωση αγροτών «Via Campesina», τους «Χωρίς Γη» (Βραζιλία) και το «Εθνικό Κίνημα Απαλλοτριωμένων Επιχειρήσεων» (Αργεντινή), μέχρι οργανώσεις αστέγων της  Ινδίας, οργανώσεις ιθαγενών, ρακοσυλλεκτών, κατοίκων παραγκουπόλεων, καθώς και χριστιανικές οργανώσεις με γνωστή δράση στα κινήματα. Ιδιαίτερη φροντίδα δόθηκε, είπαν, για να εκπροσωπηθούν οι γυναίκες και οι νέοι. Η Λατινική Αμερική, η Αφρική και Ασία έχουν την πρωτοκαθεδρία. Άλλωστε το προφίλ των οργανώσεων που μπορούσαν να συμμετάσχουν ήταν σαφές: αποκλεισμένοι του συστήματος, άνεργοι, ιθαγενείς, ακτήμονες, εκτοπισμένοι, επισφαλώς εργαζόμενοι, κάτοικοι παραγκουπόλεων, άστεγοι, απειλούμενοι με έξωση, λόγω της κερδοσκοπίας της γης και στα ακίνητα, οργανώσεις που συντροφεύουν των αγώνα τους (οι οποίες προτάθηκαν από τα ίδια τα κινήματα αλλά και την Εκκλησία), καθώς και μέλη της εκκλησίας που βρίσκονται κοντά τους [ανακοίνωση της Via Campesina].

(περισσότερα…)

Advertisements

τα παζάρια της Αργεντινής και η… καπιταλιστική τους ιστορία

Στην αρχή της ελληνικής κρίσης είχαν παίξει πολλές τέτοιες ιδέες: εναλλακτικά νομίσματα, παζάρια κλπ. Είχε παίξει και πολλή Αργεντινή. Εκτός όμως από τη ρομαντική ιστορία αυτών των διαδικασιών, υπάρχει και μια άλλη, λιγότερο ρομαντική. Μια ιστορία συστημική και καπιταλιστική που ευτυχώς έχεις καταγραφεί. Η aqua έρευνησε και αποκαλύπτει (χοχοχο! πάντα ήθελα να πω κάτι τέτοιο ψωνίστικο). Ας αρχίσουμε λοιπόν.

«Τα ανταλλακτικά παζάρια είχαν ένα όμορφο σκεπτικό: το μοίρασμα και το σεβασμό. Αυτό που έφερναν, εκτός από τη δυνατότητα άμεσης επίλυσης κάποιων προβλημάτων οικονομικής φύσης, ήταν κυρίως η εμπιστοσύνη: εγώ σε εμπιστεύομαι γιατί το προϊόν σου είναι καλό, και εσύ με εμπιστεύεσαι γιατί το προϊόν μου είναι καλό. Έκανε τον κόσμο να αισθάνεται χρήσιμος και επιπλέον αρχίσαμε να γνωριζόμαστε και να επιτυγχάνουμε μια υπέροχη σχέση».

Με τον παραπάνω τρόπο περιέγραφε ο ιερέας Marcelo Doménech την αρχική εμπειρία του στο μικρό ανταλλακτικό παζάρι που λειτουργούσε στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας στο Σαν Νικολάς του Μπουένος Άιρες, ένα από τα πρώτα που δημιουργήθηκαν στην πόλη.[1] Παρόμοιες είναι οι αποτιμήσεις και άλλων μελών των παζαριών:

«Αφήνοντας πίσω το χρήμα, εξανθρωπιζόμαστε. Μας ενδιαφέρει ο άλλος, πέρα από αυτό που μπορεί να πληρώσει ή όχι. Τελευταία στον έξω κόσμο όλα γυρνάνε γύρω από την ανάγκη των χρημάτων»[2].

Η συμβατική ιστορία των ανταλλακτικών παζαριών άρχισε το 1995, όταν η νεοφιλελεύθερη πολιτική οικονομικής εξυγίανσης του Κάρλος Μένεμ αύξησε την ανεργία στο 18,4 τοις εκατό του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και στο 11,3 τοις εκατό την υποαπασχόληση.

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Ο Carlos De Sanzo, συνιδρυτής της πρώτης ομάδας ανταλλαγών (το Παζάρι του Bernal στο Μπουένος Άιρες) αφηγείται ως εξής τη γέννηση της ιδέας, σε μια συνέντευξη του 1995: «Εργαζόμασταν πολλά χρόνια στη διάδοση ιδεών για την ανακύκλωση, των οφελών των ελεύθερων χώρων για τη δημιουργία περιβολιών, των οικολογικών σπιτιών, αλλά δεν είχαμε πια χρήματα. Επομένως τα ανταλλακτικά παζάρια παρουσιάστηκαν ως ευκαιρία μιας ανάπτυξης χωρίς χρήμα».[3]

Τα περισσότερα παζάρια έθεσαν αυστηρές προδιαγραφές σε αυτή την πρώτη φάση τους, απαγορεύοντας την ανταλλαγή αγορασμένων προϊόντων. Τα μέλη τους ονομάζονταν prosumidores, νεολογισμός που προερχόταν από τη σύνθεση των ισπανικών λέξεων productor ή profesional (παραγωγός/επαγγελματίας) και consumidor (καταναλωτής). Η ιδέα ήταν τα μέλη να ανταλλάσσουν προϊόντα και υπηρεσίες που ήταν αποτέλεσμα της προσωπικής τους εργασίας. Εκτός από γιορτές της γειτονιάς και συζητήσεις, το Παζάρι του Μπερνάλ οργάνωνε και «σεμινάρια» που σκοπό είχαν να απελευθερώσουν τις δημιουργικές ικανότητες που διαθέτει κάθε άνθρωπος.

Η εξάπλωση της ιδέας στην πόλη του Μπουένος Άιρες και οι ανταλλαγές ανάμεσα στα παζάρια, γέννησαν το Παγκόσμιο Δίκτυο Αλληλέγγυων Ανταλλαγών που τύπωσε το δικό του ανταλλακτικό κουπόνι, την «πίστη». Η «πίστη» συνδέθηκε με το επίσημο νόμισμα, με ισοτιμία ένα προς ένα. Για τη διαμόρφωση των τιμών, λαμβανόταν υπόψη η τιμή που είχαν προϊόντα και υπηρεσίες και στη συνέχεια αφαιρούνταν ο μεσάζοντας.

Τα μέλη αφηγούνται με ρόδινα χρώματα αυτή την περίοδο των παζαριών, ως μια εμπειρία ελευθερίας, ανεξαρτησίας και δυνατότητας να καθορίζουν τη μοίρα του. «Δεν προσπαθούμε να προωθήσουμε προϊόντα ή υπηρεσίες αλλά να αλληλοβοηθηθούμε ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής μας μέσω της εργασίας, της κατανόησης και της δίκαιης ανταλλαγής», ήταν μία από της αρχές στο καταστατικό του Δικτύου.

red-global-de-trueque1

Το εγχείρημα προβάλλεται με ενδιαφέρον από τα ΜΜΕ. Το 1997, δημιουργείται ένα πρόγραμμα υποστήριξης των ανταλλακτικών παζαριών από την κυβέρνηση της πόλης του Μπουένος Άιρες, ενώ το 1999 εγκαινιάζονται μεγάλα παζάρια ανά δίμηνο υπό την αιγίδα της Γραμματείας Βιομηχανίας, Εμπορίου και Εργασίας της κυβέρνησης του Μπουένος Άιρες, στα οποία συναλλάσσονται 1.500-3.000 άτομα.[4] Σύμφωνα με την κρατική οπτική, η ενίσχυση μιας μικτής οικονομίας μείωνε το κόστος των επιχειρήσεων και εξοικονομούσε χρήματα για την αποπληρωμή φόρων και υπηρεσιών. Το 2001 υπογράφτηκε σχετική συμφωνία προώθησης των παζαριών σε όλη τη χώρα.

Οι ιδρυτές τους πρώτου δικτύου, σε ένα απολογιστικό βιβλίο για τα τρία χρόνια λειτουργίας του, φροντίζουν να καθησυχάσουν τους φορείς της συμβατικής αγοράς, καθώς, όπως ήδη είχε γίνει σαφές, τα ανταλλακτικά παζάρια δεν ήταν ανταγωνιστικά ως προς αυτήν. Ίσα ίσα. Με τα χρήματα που εξοικονομούσαν τα μέλη μέσα από τις ανταλλαγές, ενίσχυαν την συμβατική αγορά.[5] Αργότερα, σε συνέντευξη, ένας από τους συνιδρυτές εκτιμά ότι κατά την κρίση του 2001 τα ανταλλακτικά παζάρια συγκράτησαν την οργή, καθώς μπορούσαν να καλύψουν μέρος των αναγκών του πληθυσμού.

Το 2002, με την αύξηση της ανεργίας και την έλλειψη ρευστότητας στην αγορά, υπήρχαν 5.000 παζάρια με 7 εκατομμύρια μέλη, και πολλούς περισσότερους επωφελούμενους. Ωστόσο, η μαζικοποίηση του φαινομένου ενέτεινε την παθογένεια. Το 2001 οι αρχές ίδρυσης του Αλληλέγγυου Δικτύου, και αργότερα του Εθνικού Δικτύου Ανταλλαγών, αποτελούν έμμεση κριτική και καταγγελία του Παγκόσμιου Δικτύου ως προς την ιεραρχική και μη δημοκρατική δομή του, την προνομιακή μεταχείριση των συντονιστών, την πώληση δελτίων, τις πληθωριστικές τάσεις και τη σύμπραξη με το κράτος.

Οι αφηγήσεις των μελών αυτή την περίοδο αποκαλύπτουν αγοραστικές στρατηγικές για τη διασφάλιση βασικών ειδών που βρίσκονταν σε έλλειψη, όπως κρέας και γάλα (π.χ. η μαμά πουλούσε την ίδια στιγμή που η κόρη έψαχνε να αγοράσει για να προλάβει), καθώς και φαινόμενα κερδοσκοπίας με «μεταπώληση» ειδών μεταξύ διαφορετικών παζαριών. Τα παζάρια δεν απέτρεψαν ούτε καν τη συσσώρευση, έστω και έμμεση: μέλος ενός δικτύου εξομολογείται σε συνέντευξη ότι με τα χρήματα που εξοικονόμησε από τα παζάρια, κατόρθωσε να αγοράσει ένα φορτηγάκι. Η πρακτική αυτή χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις μεσαίες τάξεις της Αργεντινής, οι οποίες, σύμφωνα με μελέτες, ήταν αυτές που επωφελήθηκαν περισσότερο από το φαινόμενο. Ακόμη και καζίνο λειτούργησε με ανταλλακτικά κουπόνια!

Το τελικό χτύπημα στα παζάρια έδωσε ένας μεγάλος όγκος πλαστών δελτίων του Παγκόσμιου Δικτύου: τουλάχιστον 30 εκατομμύρια από τα 100 εκατομμύρια «πίστεων» που κυκλοφορούσαν το καλοκαίρι του 2002 ήταν πλαστά. Τα νέα δελτία που τυπώθηκαν έφεραν δέκα δικλείδες γνησιότητας, συμπεριλαμβανομένων και στοιχείων που φαίνονταν με υπέρυθρη ακτινοβολία! Η ανταλλαγή των παλιών «πίστεων» με τις νέες περιλάμβανε «κούρεμα» των μεγάλων αποθεμάτων, καθώς και πλήρη καταγραφή των μελών που αποκτούσαν ένα «διαβατήριο», το οποίο θα επεδείκνυαν κατά την είσοδο στα παζάρια.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης που προκλήθηκε, συνδυάστηκε με μια συντονισμένη εκστρατεία των ΜΜΕ για την κακή ποιότητα των προϊόντων που διακινούνταν (παρόμοιες ανησυχίες εξέφραζαν και κρατικοί φορείς), αλλά και φήμες ότι ανάμεσά τους διακινούνταν κλοπιμαία, πράγμα που σύμφωνα με καταγγελίες και μαρτυρίες μελών των δικτύων δεν ήταν ολότελα ψευδές.

Αν και οι εμπειρίες ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή, φαίνεται ότι ήδη μέχρι το τέλος του 2002 το φαινόμενο είχε παρακμάσει. Σήμερα λειτουργούν στην Αργεντινή αρκετά ανταλλακτικά παζάρια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, προσπαθώντας να διαφυλάξουν τις αρχές που κατέστρεψε η μαζικότητα, η μεταφορά συμπεριφορών της καπιταλιστικής αγοράς, η έλλειψη ουσιαστικής αμφισβήτησής της, καθώς και οι προσεγγίσεις της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας με καταναλωτικούς όρους.


[1] Mayo, “Trueque solidaria”, 19.

[2] Breve historia del Trueque: http://www.youtube.com/watch?v=gUiV28xmF-g

[3] Breve historia del Trueque (πρώτο μέρος) 3’

[4] Hintze, Trueque y economía solidaria, 56.

[5] Hintze, Trueque y economía solidaria, 55.

σοκ και δέος: ο θάνατος του Τσάβες

Έχω πάθει πλάκα. Πραγματικά δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ το θάνατο του Ούγκο Τσάβες, προέδρου της Βενεζουέλας (που όπως ανακοινώθηκε από εθνικό κανάλι της Βενεζουέλας πέθανε στις 4:25 το απόγευμα, τοπική ώρα (γύρω στα μεσάνυχτα ώρα Ελλάδας). Δεν το ξέραμε πως θα πεθάνει; Ο καρκίνος που τον ταλαιπωρούσε τον τελευταίο 1,5 χρόνο έδειχνε πως προς τα εκεί πάει το πράγμα. Ναι, το ξέραμε. Αλλά… δεν ξέρω… Η παρούσα ανάρτηση δεν έχει σκοπό να μεταδώσει πληροφορίες. Έχει σκοπό να μεταδώσει συναίσθημα…

Όταν πήγα πριν δυόμιση χρόνια στο Μεξικό ήμουν πολύ διστακτική απέναντι σε αυτό που στη Λατινική Αμερική ονομάζεται caudillismo (caudillo=ηγέτης): αυτό το φαινόμενο των χαρισματικών ηγετών που η δράση τους ταυτίζεται με την ιστορία, με την εποχή, με το πνεύμα ενός ολόκληρου λαού, που τίθεται σε κίνδυνο ή τελειώνει με το θάνατό τους. Σε mail που μου έστειλε ο σύντροφός μου για να μου ανακοινώσει τον θάνατο του Τσάβες έλεγε χαρακτηριστικά:

Εδώ η κατάσταση μοιάζει υπερβολικά συννεφιασμένη. Σήμερα τελειώνει επίσημα μια εποχή, η οποία γνωρίζαμε ότι τέλειωνε, αλλά όπως κάθε επιθανάτια αγωνία έδινε την ελπίδα ότι η κατάσταση μπορεί να θεραπευτεί. Τελειώνουν 15 χρόνια ιστορίας της ηπείρου, χωρίς να υπάρχουν βεβαιότητες ότι όλο αυτό που δημιουργήθηκε μπορεί να κρατηθεί. Αυτό από μόνο του δείχνει το εύθραυστο της διαδικασίας […] Τελικά πέθανε ο Τσάβες και μαζί του πολλά εγχειρήματα της Λατινικής Αμερικής. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η Βενεζουέλα, αλλά ολόκληρη η Νότια Αμερική.

Δεν τον κατάλαβα με τη λογική τον ηγετισμό (ας μεταφράσω έτσι το caudillismo). Ρωτούσα για τον Τσάβες, ρωτούσα για τον Κάστρο. Πώς γίνεται ένας άνθρωπος να ταυτίζεται με την ιστορία, το παρόν, τη διαδικασία, το μέλλον; Λογικά δεν μπόρεσα να το καταλάβω, παρό,τι μου εξηγούσαν την προσωπική διαμεσολάβηση του Τσάβες μεταξύ του κράτους και διαφορετικών ομάδων, στρωμάτων, φυλών κλπ στη Βενεζουέλα. Μόνο αυτός μπορεί να το κάνει, μου έλεγαν, άνθρωποι που έχουν μελετήσει και τους εμπιστεύομαι.

Τον είδα στην Κούβα τον ηγετισμό, όταν ρωτούσα, με πολλή δυσπιστία, για τον Φιντέλ. Αυτός, μόνο αυτός. Μόνο αυτός είναι πάντα εκεί, στις πλημμύρες, στις καταστροφές, στους κινδύνους, στο αντάρτικο, στη μνήμη, στην ιστορία. Ο Ραούλ όχι. Ο Ραούλ τίποτα. Ο Ραούλ κακώς.

Έχει προφανείς κινδύνους ο ηγετισμός, αυτή η ιδέα των μεγάλων ανδρών (φυσικά οι γυναίκες δεν χωράνε εδώ) που «λύνουν τις καταστάσεις με τον τρόπο τους: πατριαρχικό, ιεραρχικό, συγκεντρωτικό, αυταρχικό.  Γιατί τελικά ο σκοπός δεν το δικαιολογεί», συνεχίζει το mail του ο σύντροφός μου.

Τι να πω..; Ο αντιπρόεδρος και ο καγκελάριος της Βενεζουέλας στις ανακοινώσεις τους για το θάνατο του Τσάβες απήγγειλαν στίχους του Ali Primera, του τροβαδούρου από τη Βενεζουέλα του οποίου η μουσική το 2005 ανακηρύχτηκε πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.

Όσοι πεθαίνουν για τη ζωή δεν μπορούν να ονομάζονται νεκροί και από αυτή τη στιγμή απαγορεύται να τους κλαίμε.

Κι αν το γράφω αυτό είναι γιατί είμαι σίγουρη πως τα τραγούδια του Ali Primera θα ακούγονται παντού σήμερα στη Βενεζουέλα που για μια βδομάδα θα αποχαιρετά τον ηγέτη της.

Έχω πάθει πλάκα. Τι να πω άλλο…

Published in: on Μαρτίου 6, 2013 at 10:14  Σχολιάστε  

ένα τραγούδι για τη Λατινική Αμερική

Αν μπορούσε ένα μόνο τραγούδι κι ένα βίντεο να αντιπροσωπεύει μια ήπειρο, τότε το παρακάτω τραγούδι και βίντεο θα μπορούσε να το κάνει για τη Λατινική Αμερική (αν δεν βλέπετε τους υπότιτλους αφότου πατήσετε το play, τους ενεργοποιείτε από το τέταρτο εικονίδιο που εμφανίζεται από τα δεξιά στο κάτω μέρος της εικόνας του βίντεο).

Καταπληκτικό! Έχει τόσα μα τόσα που δεν καταλαβαίνουμε ίσως; Τη σημασία, ας πούμε, που έχει η έναρξη του βίντεο σε ένα κοινοτικό ραδιόφωνο, από τα εκατοντάδες, ίσως χιλιάδες, «παράνομα» κοινοτικά ραδιόφωνα που λειτουργούν στις ιθαγενικές γλώσσες στα βουνά της Λατινικής Αμερικής. Και η ιδιαίτερα στη γλώσσα κέτσουα (quechua) με 8-10 εκατομμύρια ομιλούντες, επίσημη πλέον γλώσσα στο Περού και τη Βολιβία (που μιλιέται επίσης στην Αργεντινή, Χιλή, Κολομβία και το Εκουαδόρ).

Θα μπορούσα ίσως να γράφω και να γράφω και να γράφω, και πάλι δεν θα το εξαντλούσα όλο το τραγούδι. Γιατί σίγουρα πολλά δεν τα πιάνω… Μάλλον δεν έχει νόημα.

Μα να μη γράψω ούτε λίγο για την Επιχείρηση Κόντορ (Γύπας) που αναφέρεται στο 4:30 του τραγουδιού, αυτό το απίστευτου μεγέθους, γεωγραφικά και ποσοτικά, αντεπαναστατικού εγχειρήματος των ΗΠΑ σε συνεργασία με τις δικτατορίες της Λατινικής Αμερικής στη δεκατία του ’70 και του ’80 για την εξόντωση κάθε μορφής αντίστασης σε αυτές της χώρες, που μόνο στην Παραγουάη, για παράδειγμα, άφησε γύρω στους 50 χιλιάδες δολοφονημένους, 30 χιλιάδες αγνοούμενους και 400.000 φυλακισμένους; Ότι μόνο στις «πτήσεις θανάτου» αυτής της επιχείρησης βρήκαν το θάνατο γύρω στα 4.400 που πετάχτηκαν στη θάλασσα και στον ποταμό Ρίο δε λα Πλάτα από ελικόπτερα που ξεφορτώνονταν μ’ αυτόν τον τρόπο πολιτικούς κρατουμένους;

Γίνεται άραγε κατανοητός ο πρώτος στίχος «είμαι αυτό που άφησαν» αν δεν γνωρίζουμε ότι γύρω στο 95% του πληθυσμού των Αμερικών εξοντώθηκε στα πρώτα 130 χρόνια της ευρωπαϊκής κατάκτησης; Τι σημαίνουν το νερό, η γη, η βροχή για λαούς που το έδαφός τους λεηλατείται συστηματικά τα τελευταία 500 χρόνια, από τις αποικιακές κυβερνήσεις, τις δικτατορίες και τις δημοκρατίες που τις ακολούθησαν; Αν δεν ξέρουμε τι σημαίνουν οι ουσίες όπως το πεγιότε και τα φύλλα κόκας για τις ιθαγενικές κουλτούρες (ντάξει, ίσως το ποτό πούλκε που βγαίνει από τον κάκτο μαγκέι στο Μεξικό να μην είναι τόσο σημαντική πληροφορία); Σταματάω…

Πρώτη φορά έδωσα σημασία σ’ αυτό το τραγούδι σε μια ζαπατιστική κοινότητα που μου το έβαλε ένας σύντροφος απ’ την Αργεντινή. Πρώτη φορά είδα το βίντεο σε μια συναυλία του κινήματος Εγώ είμαι ο 132… Ένα τραγούδι, μια ιστορία, ένα παρόν… Της Λατινικής Αμερικής. Απολαύστε το!

Published in: on Ιανουαρίου 21, 2013 at 16:46  2 Σχόλια  

η παναγία της Γουδελούπης, το φόρουμ του Κανκούν και η απροσάρμοστη νεολαία

Τρεις μέρες πριν γύρω στις 4 το πρωί ξύπνησα από κροτίδες (καθώς όπου φιέστα και χαρά οι κροτίδες πρώτες εδώ) που συνεχίστηκαν με διαλείμματα σχεδόν όλη την ημέρα. Σε κάποια φάση ανέβηκα στην ταράτσα να δω τι συμβαίνει. Οι κροτίδες αφήνουν ένα μικρό συννεφάκι στον ουρανό, εκεί όπου σκάνε, και μπορείς να προσδιορίσεις τον τόπο της γιορτής. Κι εκεί που έσκαγαν βρισκόταν ο ναός της Παναγίας της Γουδελούπης. Μπα, σκέφτηκα. Θα έχει κι άλλο ναό και δεν το ξέρω. Αφού η γιορτή της Παναγίας είναι στις 12 του Δεκέμβρη. Κι όμως…

Δεν θα γράψω πολλά σ’ αυτό το ποστ για ν’ αφιερώσω ένα μετά την επιστροφή μας απ’ το Κανκούν, μιας και θα προλάβουμε τη γιορτή. Απλά ήθελα να σας μεταφέρω τον παλμό της πόλης. Ενώ λοιπόν ετοιμαζόμαστε να φύγουμε αύριο για το Κανκούν, από όλο το Μεξικό έρχονται στο Σαν Κριστόμπαλ για να προσκυνήσουν την Παναγία της Γουαδελούπης, προστάτιδα του Μεξικού (τώρα βέβαια η γουϊκιπαιδεία λέει ότι ο ναός της βρίσκεται στο Τεπεγιάκ, αλλά θα λύσω αυτό το μυστήριο όταν επιστρέψω). Ο ναός έχει στολιστεί και η παράδοση θέλει οι προσκυνητές να έρχονται περπατώντας από μακρινά μέρη και να ανεβαίνουν στα τέσσερα τα σκαλιά μέχρι το ναό που έχει θέα όλη την πόλη. Οι κροτίδες ακούγονται μέχρι πέρα από το δημαρχείο και για δυο βδομάδες θα συνοδεύουν την καθημερινότητα των κατοίκων.

Κατά τ’ άλλα  επικρατεί ένας αναβρασμός. Αύριο φεύγουμε 250 άτομα από το Σαν Κριστόμπαλ για το Κανκούν, για τα εναλλακτικά φόρουμ για την κλιματική δικαιοσύνη. Το φόρουμ των επίσημων αντιπροσωπειών (γνωστό ως COP16=Conference of the Parties με 16 διαδοχικές αποτυχίες) έχει αρχίσει ήδη, αλλά έχουν συγκεντρωθεί σε διαφορετικό μέρος για να κάνουν τις διακοπές τους οπότε δεν θα μας ενοχλήσουν. Τρία διαφορετικά φόρουμ θα προσελκύσουν το ενδιαφέρον χιλιάδων συμμετεχόντων από όλο τον κόσμο. Με το Klimaforum μάλλον δεν θα ασχοληθώ καθόλου γιατί μου φαίνεται ολίγον από χίππικη επιχείρηση. Θα μαζευτούν σε μια παραλία 40χλμ. μακριά από την πόλη του Κανκούν και δεν συμμετέχουν στη μεγάλη πορεία στις 7 του Δεκέμβρη. Για τα άλλα δύο δεν έχω δει προγράμματα ακόμη, αλλά θα τα επισκεφτώ και θα σας πω τις εντυπώσεις μου στην επιστροφή.

Θα ήθελα να πω τι είναι για μένα το Κανκούν και γιατί πάω. Το ότι διοργανώνεται εκεί το COP16 είναι  μάλλον αδιάφορο. Το γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι δεν πρόκειται ν’ αποφασίσουν τίποτα ούτε ξέρω πώς μπορούν να δεχτούν πιέσεις για να αποφασίσουν κάτι. Δεν πάω για να ζητήσω τίποτα. Για μένα αυτές οι διοργανώσεις είναι αυτή η γιορτή της συνάντησης διαφορετικών ομάδων, πρακτικών και ιδεών που δεν μπορείς να βρεις αλλού. Και το COP16 είναι μια αφορμή για να συναντηθούμε και να ριζοσπαστικοποιήσουμε τις σκέψεις και τις πρακτικές μας. Η πορεία στις 7 του μήνα θα είναι μέρος της τελετουργίας της συνάντησης, θα έλεγα, αλλά και για να πούμε ότι ‘είμαστε εδώ και σας βλέπουμε και θα μας βρείτε μπροστά σας καθάρματα’. Αλλά ο πραγματικός αγώνας θαρρώ πως γίνεται τοπικά, αλλά με συνολικότερη οργάνωση, όπως οι διεθνείς συναντήσεις που οργανώνονται για τον αγώνα κατά των φραγμάτων, των μεταλλείων, των ανεμογεννητριών, της αποψίλωσης των δασών, της ιδιωτικοποίησης των υδάτινων πόρων κλπ. Και ξέρεις ότι ο αγώνας σου είναι μέρος ενός γενικότερου αγώνα. Και ξέρεις ότι δεν είσαι μόνος.

Και μέσα σ’ όλα αυτά, στις εκδηλώσεις και στις ομάδες που έχουν οργανώσει φεστιβάλ, προβολές, συζητήσεις, συναυλίες, εκθέσεις, εργαστήρια, δράσεις κλπ. για το Κανκούν, κάνει την εμφάνισή της μια απροσάρμοστη νεολαία (που προσδιορίζεται ηλικιακά, αλλά περιλαμβάνει και κόσμο πιο μεγάλο με τα ίδια χαρακτηριστικά). Μια νεολαία που είναι ένα νέο, ίσως, κύμα που δεν φαίνεται, μια και δεν έχει ιδιαίτερα περίεργα ρούχα, μαλλιά, βάψιμο προσώπου κλπ. Μια νεολαία που μοιάζει λίγο στην άκρη του συστήματος, αλλά με ένα διαφορετικό τρόπο από τους μετανάστες, τους άνεργους, τους ημιαπασχολούμενους, τους μη λευκούς, τις γυναίκες, τους ομοφιλόφυλους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες (τυχαία η σειρά). Η βασική διαφορά είναι ότι αυτοί οι τελευταίοι θα ήθελαν να είναι μέρος του συστήματος, ενός συστήματος χωρίς διακρίσεις, και διεκδικούν την ένταξή τους. Η νεολαία για την οποία μιλάω δεν θέλει.

Τα χαρακτηριστικά της: μη συγκεκριμένη δουλειά, πολύ λίγα έως ανύπαρκτα λεφτά στην τσέπη, πολλά προσόντα (γλώσσες, ικανότητες, γνώσεις), αγωνιστική διάθεση και δράση, ερευνητικό και φιλομαθές πνεύμα, αντιδημοσιογραφία (=όχι συνεργασία με καθεστωτικά μέσα επικοινωνίας, αλλά με εναλλακτικά και με σκοπό τη διάδοση της πληροφορίας). Κοινό χαρακτηριστικό επίσης για τους περισσότερους είναι τα ταξίδια, όχι για τουρισμό, αλλά για εμπειρία, με μακρά διαστήματα παραμονής σε διαφορετικά μέρη.

Τα παιδιά αυτά με τα όμορφα πρόσωπα και τα ακτινοβόλα μάτια δουλεύουν πολλές ώρες: διαβάζουν, φτιάχνουν βίντεο, γράφουν άρθρα, δουλεύουν σε εθελοντικά προγράμματα, φτιάχνουν δικές τους ομάδες που αγωνίζονται, οργανώνουν δραστηριότητες και δράσεις.  Κι όλα αυτά χωρίς να πληρώνονται και χωρίς να έχουν λεφτά. Όχι γιατί δεν μπορούν, αλλά γιατί καμιά δουλειά δεν είναι αρκετή για τους χωρέσει. Μια όμορφη απροσάρμοστη νεολαία με έντονη παρουσία στη Λατινική Αμερική, που έρχεται όμως απ’ όλο τον κόσμο για ν’ αναπνεύσει λίγο αέρα αντίστασης και ελπίδας. Και μ’ αυτή τη νεολαία, αλλά και πιο μεγάλους που δεν τα παράτησαν και είναι παράδειγμα κι έμπνευση, θα βρεθούμε στο Κανκούν.

Entonces, nos vemos después! (=Επομένως, τα λέμε μετά)

Υ.Γ. Για Κανκούν φεύγουμε αύριο και γυρίζουμε 11 του Δεκέμβρη. Μια βδομαδούλα χωρίς λαπτοπ και ίντερνετ, με τετράδιο και στυλό…

στο δρόμο που χάραξε η Αργεντινή

Η θεωρία του «ειδεχθούς χρέους» λέει δεν μπορείς να χαρακτηριστεί ως δημόσιο ένα χρέος από το οποίο δεν έχει επωφεληθεί ο λαός. «Ένας εκπρόσωπος του ΔΝΤ είπε ότι αν εφαρμόζαμε τη θεωρία του «ειδεχθούς χρέους», δεν θα υφίστατο πλέον το χρέος του Τρίτου Κόσμου».

«Αλλά ο πρόεδρος της Αργεντινής Carlos Menem (1989-1999) δεν ήταν ο μόνος που πρόδωσε τους ψηφοφόρους τους και την ιδεολογία του κόμματός του μετεκλογικά ακολουθώντας ένα συντηρητικό και νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα … Οι πολιτικές του υπαγορεύονταν πλέον από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ. Αλλά ο Menem δεν είναι ο μόνος προδότης. Πολλοί από τους πολιτικούς ηγέτες και τους αρχισυνδικαλιστές ξεπούλησαν τους αγώνες μιας ολόκληρης ζωής. Πολλοί απ’ αυτούς αποδέχτηκαν συμφωνίες και δέχτηκαν αποζημιώσεις. Άλλοι ανέβηκαν στο τρένο των ιδιωτικοποιήσεων».

Γερουσιαστής Cafiero, ιστορικός ηγέτης του περονικού κόμματος εξηγώντας την προδοσία του Menem: «Αυτό συμβαίνει αρκετά συχνά στην πολιτική ζωή κάθε χώρας. Υπάρχει ένα μικρό γαλλικό βιβλίο που ονομάζεται «Στο όνομα της προδοσίας», όπου αποδεικνύεται ότι η προδοσία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής. Για να πετύχεις πρέπει να πεις ψέματα. Αν πεις αυτό που πραγματικά σκέφτεσαι, κανένας δεν θα σε ψηφίσει … Κατά τη γνώμη μου αυτό είναι πολιτικά ανήθικο, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα». Συνεχίζει σχολιάζοντας την ύπαρξη μιας πραγματικής «μαφιο-κρατείας» στην οικονομική δύναμη, τις τράπεζες και την πολιτική τάξη λέγοντας ότι «συνολικά η κοινωνία της Αργεντινής δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι έντιμη και να αποδώσει όλη τη διαφθορά στους κυβερνώντες. Η κυβερνώντες προήλθαν από την κοινωνία της Αργεντινής».

Στην πρώτη θητεία του Menem ψηφίστηκε ένας νόμος που άνοιξε την πόρτα στις ιδιωτικοποιήσεις, καθώς οι δημόσιες επιχειρήσεις χαρακτηρίστηκαν ως βασική αδυναμία του κράτους. Ο νόμος παρουσιάστηκε ως «η αρχή μιας παραγωγικής επανάστασης». Δόθηκαν υπερεξουσίες στους υπουργούς να πουλήσουν τις δημόσιες επιχειρήσεις, χωρίς καν να εξεταστεί να ήταν ζημιογόνες ή όχι. Ο νόμος υποστηρίχτηκε από τα προοδευτικά κόμματα. Η ιδιωτικοποίηση της Δημόσιας Εταιρείας Πετρελαίου παρουσιάστηκε ως η σωτηρία της Αργεντινής.

Αλλά ένα από τα ισχυρότερα χτυπήματα ήταν η ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων που προκάλεσε θανάσιμο πλήγμα στην περιφέρεια. Χιλιάδες οικογένειες αναγκάστηκαν να μετακινηθούν καθώς οι γραμμές μειώθηκαν στο 1/6 και οι θέσεις εργασίας σχεδόν στο 1/8. Η ειρωνία ήταν ότι οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις συνέχισαν να επιδοτούνται από το κράτος. Σε 5-10 δις δολάρια εκτιμώνται εκ των υστέρων οι μίζες για τις ιδιωτικοποιήσεις. Τα χρήματα κατατέθηκαν σε τράπεζες της Ελβετίας και των ΗΠΑ.

«H ανεργία άγγιξε το 20%, χωρίς να συνυπολογίζονται  όσοι είχαν περιστασιακές δουλειές. Οι εργαζόμενοι έχασαν τους μισθούς τους, την κοινωνικής τους ασφάλιση, την υγειονομική τους κάλυψη. Πάνω από το 50% εργάζονταν ανασφάλιστοι. Μια κατάσταση που επικρατεί μόνο στις πιο υπανάπτυκτες χώρες. Δεν τολμούσαν να αντισταθούν γιατί φοβούνταν τις απολύσεις, κι ότι την επόμενη μέρα μπορεί να μην υπήρχε άλλη λύση. Έτσι αναγκάστηκαν να συμβιβαστούν με τις περικοπές των μισθών, την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας, την εργασία σε ανθυγιεινό περιβάλλον «.

Πριν τη λήξη της θητείας του, o Μενέμ έκανε μια συμφωνία με το κόμμα των ριζοσπαστών και εξασφάλισε την επανεκλογή του (1994). Η αντίστοιχη ΓΣΕΕ της Αργεντινής συνεργούσε με την κυβέρνηση, απομακρύνοντας τους εργαζομένους από την άλλοτε ισχυρή οργάνωση. Οι εργατοπατέρες φρόντιζαν για τη συνέχιση των προνομίων τους και τον πλουτισμό τους. «Πάνω από το 20% των κρατικών επενδύσεων εξαφανίστηκαν σε προμήθειες».

Μια χώρα με πολύ φυσικό πλούτο, με τριτογενή παραγωγή, έφτασε τη δεκαετία του 1990 να έχει γύρω στους 35.000 θανάτους το χρόνο από υποσιτισμό και ιάσιμες ασθένειες, την ίδια στιγμή που το ΔΝΤ έδινε συγχαρητήρια στον Μενέμ για το «θαύμα της Αργεντινής».

Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο κατέληξε σε γενικό ξεπούλημα της χώρας. Όμως δεν νίκησαν. Η εξέγερση του Δεκέμβρη του 2001 άλλαξε την πορεία της Αργεντινής. Ο πρόεδρος De La Rúa που διαδέχτηκε τον Menem και είχε συνεχίζει την πολιτική του ΔΝΤ, αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Διαδηλώσεις, βίαιες συγκρούσεις, καταλήψεις γης, διεκδίκηση εργοστασίων από τους εργαζομένους κά.

Τα παραπάνω και άλλα πολλά μπορείτε να μάθετε στο πολύ αξιόλογο ντοκιμαντέρ του Pino Solanas «Μνήμη λεηλασίας» (Memoria de Saqueo) του 2003, που καλύπτει το διάστημα από τη στρατιωτική δικτατορία του 1976 μέχρι την εξέγερση του 2001.

Δεν ξέρω αν βλέπει κάποιος παράλληλα με κάποια οικεία χώρα… Ουκ ολίγα παρακολουθήσαμε γι’ αυτή την ιστορία της Αργεντινής πριν και μετά το ΔΝΤ. Άντε! Και στα επόμενα παράλληλα! Την κατσαρόλα μου, την κατσαρόλα σου, τις κατσαρόλες μας και στο δρόμο που χάραξε η Αργεντινή.

(κάντε μια περιήγηση στην ιστοσελίδα που περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ. Έχει πολλά αξιόλογες επιλογές, στα ελληνικά ή με ελληνικούς υπότιτλους).

ο μύθος των αργεντινών τανγκέρο…

Έχω πάντα στο νου μου ότι για κάθε χώρα δημιουργούνται στερεότυπα στο εξωτερικό. Γι’ αυτό έχω τα μάτια μου και τ’ αυτιά μου ανοιχτά και προσπαθώ να μην έχω προκατασκευασμένες εντυπώσεις. Αλλά αυτό που μου είπαν οι αργεντίνοι συγκάτοικοί μου ήρθε να καταρρίψει μια… βεβαιότητα, που όπως φάνηκε ήταν ένα ακόμη στερεότυπο. Και ήταν πραγματικά σοκαριστική η κατάρριψή του!!

Σας το αποκαλύπτω: στην Αργεντινή δεν χορεύουν πλέον τάνγκο! Όπως το ακούτε! Δεν είναι ένας δημοφιλής χορός, όπως π.χ. είναι η σάλσα στο Μεξικό. Ούτε ένας χορός που τον ξέρουν πάνω κάτω όλοι και σε αρκετά πάρτυ μπορεί να ξεσηκώσει τον κόσμο (πήγα ωστόσο και σε πάρτυ εδώ στο Σαν Κρις που έπαιζε μόνο τέκνο, αν δεν κάνω λάθος στην κατηγοριοποίηση). Το τάνγκο στην Αργεντινή είναι είδος μουσειακό: το χορεύουν μόνο τα παππούδια και οι μαθητές των σχολών που συνιστούν μια μικρή μειονότητα. Στα νεανικά πάρτυ τα τάνγκο δεν συνιστούν μέρος των μουσικών επιλογών και οι νεαροί Αργεντίνοι χορεύουν ροκ ή ο,τιδήποτε άλλο! Οι καλοί αργεντίνοι μεταναστεύουν στην Ευρώπη όπου είναι περιζήτητοι, ενώ οι μουσικοί του τάνγκο δίνουν συναυλίες στις οποίες κανείς δεν σηκώνεται να χορέψει!! Κι ενώ ακούγεται τάνγκο στο σπίτι μας, ο συγκάτοικος, γέννημα θρέμμα του Μπουένος Άιρες, μού αποκάλυψε ότι το ανακάλυψε σε μεγάλη ηλικία!!

Για του λόγου το αληθές, οι συγκάτοικοι μού έβαλαν ένα βίντεο σαν το παρακάτω: μια τανγκερία στην Αργεντινή όπου είναι εμφανές ποιες ηλικίες χορεύουν…

Ακούγοντάς τους σοκαρισμένη τους είπα ότι στη μικρή πόλη που ζω υπάρχουν τρεις ομάδες που διοργανώνουν μαθήματα τάνγκο και μιλόνγκες! Κι αυτό τους το είπα αφότου μού είχαν πει ότι η μιλόνγκα δεν είναι η βραδιά τάνγκο, αλλά ένας άλλος χορός πιο γρήγορος και δημοφιλής στην επαρχία!

Ομολογώ πως ήταν η πιο επώδυνη κατάρριψη στερεοτύπου που έχω περάσει μέχρι τώρα… Ακόμη δεν το ‘χω χωνέψει…

Published in: on Οκτώβριος 10, 2010 at 14:09  7 Σχόλια