παγωτό στην Αβάνα, γράμματα στην Αθήνα και πίτσα στη Νάπολη

– Τελευταίος;

– Εγώ και πριν η κυρία.

Σε μια σχετικά κεντρική πλατεία στην παλιά Αβάνα περιμέναμε το ουάουα (λεωφορείο) για το αεροδρόμιο. Στη στάση, κάτω από τον καυτό κουβανικό ήλιο, είκοσι άτομα, όσοι δηλαδή θα έμπαιναν στο επόμενο λεωφορειάκι. Οι υπόλοιποι και υπόλοιπες ήμασταν διασκορπισμένοι κάτω από τα δέντρα της πλατείας, κουβεντιάζοντας και πίνοντας ένα αναψυκτικό με πάγο και σιρόπι που δεν θυμάμαι πλέον τ’ όνομά του. Καθένας ήξερε τους δύο μπροστά του κι αυτόν που ακολουθούσε κι έτσι δεν χρειαζόταν να είμαστε στημένοι. Πόσος κόσμος ήταν μπροστά στην ουρά; Άγνωστο.

Ο τρόπος αυτός σχηματισμού ουράς ήταν εξαιρετικά διαδεδομένος. Σε άλλα μέρη ωστόσο η ουρά ήταν εμφανής και μου προκαλούσε πολιτισμικό σοκ. Για ένα μπολάκι του περίφημου παγωτού Copelia σχηματίζονταν τεράστιες ουρές για να τραπεζάκια στα διαφορετικά σημεία της πλατείας, κι αφού εξασφάλιζες το τραπεζάκι σου έμπαινες στην ουρά για το παγωτό αυτό καθαυτό.

(περισσότερα…)

πορείες στην Κούβα

Χτες που περπατούσα στη μικρή πόλη όπου ζω βλέποντας τα μαγαζιά κλειστά λόγω της μεταφοράς της πρωτομαγιάς στις 7 του Μάη (πόσο πιο γελοίοι μπορούμε να γίνουμε;) θυμήθηκα μια στιχομυθία που είχα με τη φίλη μου την Κ. στην Αβάνα (Κούβα). Δεν ξέρω πόσος χρόνος χρειάζεται να πάρει κάποιος μια ιδέα γι’ αυτό το μέρος. Μιλούσαμε την ίδια γλώσσα, είχαμε τα ίδια ρούχα, το περιβάλλον ήταν οικείο. Δεν ήταν Υεμένη, ρε παιδί μου, που τα πάντα σε προδιαθέτουν να συνειδητοποιήσεις ότι βρίσκεσαι σε άλλο σύμπαν. Εκεί βρισκόσουν σε άλλο σύμπαν και απλά δεν μπορούσες να καταλάβεις πόσο άλλο ήταν. Πόσο διαφορετική νοηματοδότηση μπορούσαν να έχουν οι ίδιες λέξεις. Για παράδειγμα, μια τυχαία λέξη: πορεία.

Ρωτούσα λοιπόν την Κ. αν γίνονται πορείες στην Κούβα εκτός από τις επετειακές.

– Μα είναι ασύμφορο!, μου είπε. «Στοιχίζει πολύ ακριβά στο κράτος! Για σκέψου να πρέπει να βάλεις λεωφορεία για όλο αυτόν τον κόσμο, να του δώσεις νερό και φαγητό!»

Published in: on Μαΐου 8, 2013 at 08:31  Σχολιάστε  

πωλητές στην Κούβα

Στο πλαίσιο θεραπείας της αναζήτησης δουλειάς, σήμερα πήγα για πρώτη φορά και δοκιμαστικά να δουλέψω ως πωλήτρια σε μια πόλη κάπου στην Ελλάδα… Το μαγαζί συμπαθητικό και καλοφτιαγμένο, με φυσικά προϊόντα, βοτάνια, λάδια και τέτοια. Καλοί και οι ιδιοκτήτες, καλές και οι εξηγήσεις μας. Αυτές λοιπόν οι αντικειμενικά καλές συνθήκες μού έδωσαν τη δυνατότητα να μπορέσω να επικεντρωθώ στην πώληση αυτή καθαυτή.

Τι σημαίνει λοιπόν πώληση: σημαίνει ότι πρέπει να πείσεις κάποιον να μπει στο μαγαζί (με τρόπο που να μην είναι πολύ εμφανής γιατί η άγρα πελατών απαγορεύεται)· να είσαι ευχάριστος· να τον πείσεις ότι τίποτε στον κόσμο δεν θα ήταν πιο οφέλιμο εκείνη την ώρα από το να αγοράσει εκείνο που του προσφέρεις (γιατί ίσως συμφωνούμε  ότι θα μπορούσε να είναι σε εκατοντάδες άλλα μέρη που κανένα από αυτά να μην του πουλάει κάτι)· και τελικά να συμφωνήσει -ή να πειστεί- να σου δώσει μέρος του χρηματικοποιημένου χρόνου του σε αντάλλαγμα με αυτό που του δίνεις, προϊόν του χρόνου πολλών άλλων και τελικά και του δικού σου.

Έχω κάνει πολλά άκυρα πράγματα ίσως στη ζωή μου. Σήμερα έκανα το πιο άχρηστο!  Για ποιο γαμημένο λόγο υπάρχει αυτή η δουλειά;

Φεύγοντας λοιπόν από το μαγαζί, σκεφτόμουν την Κούβα. Στην Κούβα λοιπόν μέχρι πρότινος όλοι οι εργαζόμενοι ήταν δημόσιοι υπάλληλοι. Αυτό σημαίνει ότι ο υπάλληλος δεν χρειάζεται να σε πείσει να μπεις στο μαγαζί: αν θες να μπεις μπαίνεις. Δεν χρειάζεται να είναι ευχάριστος: αν θες να αγοράσεις αγοράζεις. Δεν χρειάζεται να σε πείσει να αγοράσεις το προϊόν: αν το χρειάζεσαι το παίρνεις. Ως εκ τούτου καταρρίπτεται αυτή η αντιθετική και συγκρουόμενη σχέση μεταξύ του παραγωγού και του καταναλωτή, του εμπόρου και του καταναλωτή.

Για τους κατοίκους του καπιταλιστικού κόσμου η παραπάνω συμπεριφορά φτάνει να είναι ακόμη και σοκαριστική. Σε ρωτάει τι θες, του λες, σου το δίνει. Δεν θα σου χαμογελάσει. Δεν θα προσπαθήσει να δείξει ότι του είναι ευχάριστη η παρουσία σου. Δεν θα επιδιώξει να δημιουργήσει κανενός είδους ψευδή φιλική σχέση μαζί σου. Δεν θα επιχειρήσει να δείξει κανένα πλασματικό ενδιαφέρον για τον άτομό σου. Για ποιο λόγο να το κάνει; Η σχέση σας κρατά δύο λεπτά, όσο χρειάζεται να ζητήσεις και να σου δώσει το προϊόν, όσο διαρκεί να σου εξηγήσει τη λειτουργία του, όσο παίρνει να σου πει πόσο κάνει.

Μετά το πρώτο σοκ από αυτή τη συμπεριφορά, περπατούσα στους δρόμους της Κούβας και σκεφτόμουν ότι έχουμε ενσωματώσει σε τέτοιο βαθμό την ψευτιά, ώστε να γίνεται δεύτερη φύση μας. Εγώ γιατί άραγε προσπαθώ ως καταναλώτρια να είμαι ευχάριστη όταν πάω να πάρω κάτι. Χαίρομαι που ψωνίζω ή που βλέπω τη φάτσα της πωλήτριας; Τίποτα από τα δύο. Απλά φοράω το χαζοχαρούμενο προσωπείο μιας παρεξηγημένης αντίληψης για την πολιτισμένη συναλλαγή: το ψεύτικο χαμόγελο και από τις δύο πλευρές του ταμείου. Γιατί δεν μπορούμε άραγε να δείχνουμε ότι έχουμε στραβοξυπνήσει (κι απ’ τις δύο πλευρές του ταμείου), ότι βαριόμαστε ή ότι είμαστε σκατά. Ότι είμαστε άνθρωποι και όχι ρομπότ, ρε αδερφέ! Δεν θα πλακωθούμε, αλλά δεν χρειάζεται να βαφτίσουμε ως κάτι άλλο τη διεκπεραιωτική φύση της σχέσης μας! Μια απλή διεκπεραίωση! Σου δίνω, μου δίνεις, τέλος.

περί διάδρασης…

Τον Αύγουστο επισκέφτηκα για τρεις βδομάδες την Κούβα, εκ των οποίων τις δύο πρώτες τις πέρασα με μια λατινοαμερικάνικη αποστολή αλληλεγγύης στην επανάσταση. Αριθμούσαμε γύρω στα 150 άτομα από οχτώ διαφορετικές χώρες: τρεις γαλλόφωνες (Μαρτινίκα, Γουαδελούπη και Κεμπέκ) και οι υπόλοιπες ισπανόφωνες (Μεξικό, Κολομβία, Περού, Άγιος Δομίνικος, Εκουαδόρ). Οι πιο πολυάριθμες ομάδες ήταν του Μεξικού και της Κολομβίας (πάνω από 50 άτομα η καθεμιά), ενώ αρκετοί από τους συμμετέχοντες δεν έρχονταν για πρώτη φορά. Εκατόν πενήντα άτομα σε ένα κοινό χώρο που τους ένωνε η αλληλεγγύη ή απλά η περιέργεια για την Κούβα. Το ηχογραφημένο κοκκόρι μας ξυπνούσε όλους το πρωί, τρώγαμε μαζί, μεταφερόμασταν στα ίδια λεωφορεία και ακολουθούσαμε το κοινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων (αγροτικές εργασίες, παρουσιάσεις, συζητήσεις). Πολλοί είχαν μια πλούσια κινηματική ιστορία να διηγηθούν, μέλη αντάρτικων, φοιτητικών και εργατικών κινημάτων, άντρες γυναίκες, νέοι και νέες, με μια ηλικιακή γκάμα που άρχιζε από τα έξι μέχρι τα ογδοντακάτι.

Θα έλεγε κανείς ότι το μέρος συνιστούσε ιδανικό συνθήκη για διάδραση, για την ανακάλυψη αυτής της Λατινικής Αμερικής του Μπολίβαρ και του Τσε όπου αυτά που ενώνουν είναι περισσότερα από αυτά που χωρίζουν. Κι όμως… Ίσως ήμουν η μόνη που έπαιρνα την άδεια και καθόμουν σε όλες τις παρέες, σε όλα τα τραπέζια. Κάθισα ακόμη και με τους γαλλόφωνους, παρόλο που τα γαλλικά μου είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Συνέβαινε λοιπόν το εξής ενδιαφέρον: καθένας καθόταν με τα άτομα της χώρας του, παρόλο που ούτε αυτούς τους ήξερε. Στην ομάδα του Μεξικού που μπορούσα να διακρίνω καλύτερα τους διαχωρισμούς, ο κόσμος καθόταν ανάλογα με την πόλη: τα άτομα από τη Γκουνταλαχάρα κάθονταν μεταξύ τους και το απαράδεχτο παρεάκι των νέων που έστειλε το Εργατικό Κόμμα του Μεξικού από την πόλη Κολίμα επίσης καθόταν μόνο του (το κόμμα έκανε δώρο το ταξίδι σε κάποια τραγικά αντικινηματικά άτομα ως επιβράβευση για τη δουλειά τους στην προεκλογική εκστρατεία, στα οποία ήταν και η απαράδεκτη περίπτωση της κόρης του τοπικού βουλευτή). Βλέποντας εκ των υστέρων την εμπειρία αναρωτιέμαι: αν σε αυτή την ιδανική συνθήκη διάδρασης οι μετέχοντες δεν ήταν σε θέση να δράξουν την ευκαιρία, σε ποιες άραγε συνθήκες θα μπορούσαν να το κάνουν;

Οι μετανάστες, Έλληνες στο εξωτερικό, αλλοδαποί στην Ελλάδα, άραγε δεν εντάσσονται μόνο εξαιτίας του αποκλεισμού; Οι φοιτητές; Εν γένει η πανεπιστημιακή κοινότητα των επαρχιακών πόλεων; Και ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί με ποικίλες ομάδες, όχι μόνο ετερόχθονες αλλά και αυτόχθονες, που παρουσιάζουν μικρή ή μηδαμινή διάδραση με τους άλλους, τους υπόλοιπους. Έχουμε άραγε μια φυσική τάση να μένουμε στο οικείο; Αν μας καλύπτει συναισθηματικά και κοινωνικά ο μικρόκοσμός μας μάς είναι εντελώς αδιάφορο να ανοιχτούμε εκτός αυτού; Κι είναι τελικά έτσι, μήπως είναι αδύνατο χωρίς μια ισχυρή πολιτικά βούληση να διαδράσουμε με άλλα κομμάτια του παζλ που συνθέτει τον κόσμο μας;

Υ.Γ. Στην Κούβα αυτό που τελικά μας έφερε πιο κοντά ήταν η σάλσα που χορεύαμε τα βράδια. Ούτε η γλώσσα, ούτε η μπολιβαρική ιδέα της κοινής ηπείρου, ούτε οι ιδέες και οι θεωρίες… Όπως έφερε κοντά τους κατοίκους ενός αγαπημένου μου χωριού κάπου στην Ελλάδα ένα πινγκ-πονγκ (ξέρουν αυτοί). Μήπως ν’ αφήσουμε τις πολλές κουβέντες για να βρεθούμε τέλος πάντων… Μήπως όμως κατά βάση δεν θέλουμε;

Published in: on Οκτώβριος 13, 2012 at 00:55  Σχολιάστε  

στο νησί της επανάστασης, επανάσταση είναι…

Γνωρίζοντας ότι υπάρχουν αρκετές ελλείψεις στην Κούβα σε πράγματα που δεν μπορεί να φανταστεί κανείς (π.χ. σε αναπτήρες και στυλό), ρώτησα τις κοπελιές που θα με φιλοξενήσουν τη

Οι Ουϊτσόλες (Huicholes), μια από τις εκατοντάδες φυλετικές ομάδες του Μεξικού, δουλεύουν με χάντρες φτιάχνοντας θαυμαστά πράγματα. Πρόσφατα διεξήγαν έναν ηρωικό αγώνα για διάσωση ενός από τους ιερούς λόφους τους, του Ουϊρικούτα (Wirikuta) από καναδικές μεταλλευτικές εταιρείες.

βδομάδα μετά το πέρας της αποστολής εθελοντικής εργασίας που οργανώνει κάθε χρόνο το κουβανικό καθεστώς τι χρειάζονται από τον καπιταλιστικό κόσμο. Μου ζήτησαν ένα ζευγάρι σκουλαρίκια που φτιάχνουν οι Ουϊτσόλες, και κάποια βιβλία που είχαν αφήσει μετά από ένα διάστημα που είχαν ζήσει στην Πόλη του Μεξικού. «Δεν θέλουμε τίποτ’ άλλο από τον καπιταλιστικό κόσμο. Είμαστε πολύ καλύτερα χωρίς αυτόν».

Κούβα. Τι να σου κάνουν τρεις βδομάδες; Πού να ψαρέψεις αξιόπιστες πληροφορίες σε έναν ωκεανό παραπληροφόρησης, διανοητικής και ουσιαστικής τρομοκρατίας. Από αυτήν δεν λείπουν και ελληνικές παραγωγές, όπως το ακατανόητα μεροληπτικό ντοκιμαντέρ του Κούλογλου για την Κούβα του Ραούλ.

Πώς μπορείς να υπερασπιστείς ιδέες διαφορετικές από τις κυρίαρχες χωρίς να είναι περιθωριοποιημένες; Πώς μπορεί να επιβιώσει μια διαφορετική οικονομία που δεν βασίζεται στην κατανάλωση; Πώς μπορείς να διαφυλάξεις αρχές ηθικής όταν είσαι κράτος; Πώς να παλέψεις μια υπερδύναμη που σε πολεμά από έξω κι από μέσα;

Ανάμεσα στα διάφορα που διάβασα και είδα (λίγα, αλλά είναι μια πρόοδος, καθώς για τις άλλες προσωρινές πατρίδες μου δεν είχα προετοιμαστεί καθόλου) για το μοναδικό κράτος που συνεχίζει να αντιστέκεται ενάντια στην ισχυρότερη δύναμη του πλανήτη είναι και η έννοια της επανάστασης διατυπωμένη από τον Φιντέλ Κάστρο στην ομιλία του την Πρωτομαγιά του 2000:

Επανάσταση

είναι το νόημα της ιστορικής συγκυρίας

είναι η αλλαγή σε καθετί που πρέπει να αλλάξει

είναι η απόλυτη ισότητα και ελευθερία

είναι το να σε μεταχειρίζονται και να μεταχειρίζεσαι τους άλλους ως ανθρώπους

είναι η χειραφέτηση για λογαριασμό μας και με τις δικές μας δυνάμεις

είναι η πρόκληση ισχυρών δυνάμεων, κυρίαρχων μέσα και έξω από το σοσιαλιστικό και εθνικό περιβάλλον

είναι η υπεράσπιση των αξιών μας με κάθε τίμημα

είναι ταπεινότητα, ανιδιοτέλεια, αλτρουϊσμός, αλληλεγγύη και ηρωισμός

είναι αγώνας για τόλμη, ευφυία και ρεαλισμό

είναι να μην ψεύδεσαι ποτέ ούτε να παραβιάζεις τις ηθικές αρχές

είναι η βαθιά πίστη ότι δεν υπάρχει δύναμη στον κόσμο που να μπορεί να καταπνίξει τη δύναμη της αλήθειας και των ιδεών.

Επανάσταση είναι ενότητα, ανεξαρτησία

είναι ο αγώνας για τα όνειρά μας για δικαιοσύνη για την Κούβα και για τον κόσμο, που συνιστούν τη βάση του πατριωτισμού μας, του σοσιαλισμού μας και του διεθνισμού μας.

Αν το αλλοτριωμένο μυαλό μου καταφέρει να καταλάβει κάτι, θα το μοιραστώ μαζί σας.

Τα λέμε σύντομα (μάλλον από Σεπτέμβρη)

Υ.Γ. Παρακαλώ όποιος θέλει να κάνει αξιολογικές κρίσεις για την κουβανική επανάσταση σε αυτήν την ανάρτηση, ας σκεφτεί πρώτα από πού πήρε τις πληροφορίες που αναπαράγει, πώς τις διασταύρωσε και σε ποια γλώσσα. Αν είναι από προσωπική εμπειρία, ας αναρωτηθεί πόσο βαθιά και ουσιαστική ήταν αυτή. Κάποιος που επισκέφτηκε για μια βδομάδα στην Κούβα (με γνώση ή χωρίς γνώση ισπανικών), ελπίζω να μην τρέφει την ψευδαίσθηση ότι κατάλαβε. Προσωπικά φεύγω με ελπίδα, αλλά χωρίς προσδοκίες…

Δεύτερο υστερόγραφο: Αυτές τις ημέρες, με αφορμή την επέτειο της κουβανικής επανάστασης (26 Ιουλίου) η New Star  σε συνεργασία με την κουβανική πρεσβεία οργανώνει στην Αθήνα φεστιβάλ με δυσεύρετες κουβανικές ταινίες. Για όσους ενδιαφέρονται, εδώ είναι το πρόγραμμα. Μέχρι την 1η Αυγούστου.

Published in: on Ιουλίου 27, 2012 at 00:37  Σχολιάστε