Τουρκία: Ζήτημα κατεπείγοντος

της Ayça Çubukçu*

[Δημοσιεύτηκε στον ενημερωτικό κόμβο Jadaliyya στις 25 Ιούλη 2016. Δεν μεταφράζεται για την ανάλυσή του -δεν είναι κάτι ιδιαίτερο- όσο για τη μετάδοση του κλίματος. Παράλληλα ας έχουμε κατά νου ότι σε τέτοιες καταστάσεις ο λόγος βρίσκεται στα όρια αυτού που μπορεί να ειπωθεί, κι ανάλογα από τη θέση του καθενός, που στην προκειμένη είναι μια καθηγήτρια πανεπιστημίου.]

«Είναι δεκαετίες που δεν συμβαίνει τίποτα· και είναι βδομάδες που συμβαίνουν δεκαετίες», είχε πει κάποτε ο Βλαντιμίρ Λένιν. Η Τουρκία περνάει κάποιες από εκείνες τις βδομάδες. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου 2016 και την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης που κηρύχτηκε στις 20 Ιουλίου τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται.

Αυτό που μπορεί τελικά να καταστεί ξεκάθαρο είναι ότι η Τουρκία ζει μια κομβική στιγμή υπό κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χαρισματικά και με ανταπόκριση, κινητοποιεί «το λαό» για να μετατρέψει την αναστολή του συντάγματος σε δημιουργία νέου πολιτικού σώματος. Αυτό που διακυβεύεται, αν είναι να πιστέψουμε τον Ερντογάν, είναι ο τύπος του κράτους και της κοινωνίας που θα έχει η Τουρκία στο δεύτερο μισό του 21ου αιώνα.

Ήδη η κληρονομιά αυτής της σημαντικής στιγμής θα μνημονεύεται στις επόμενες γενιές. Η ημερομηνία της απόπειρας πραξικοπήματος, η 15η Ιουλίου, έχει κηρυχτεί εθνική αργία για να τιμήσει τους «μάρτυρες» που βοήθησαν εκείνη τη νύχτα στην αναστολή της στρατιωτικής ανταρσίας στους δρόμους. Σύμφωνα με τον Ερντογάν, που παραπέμπει στον κιργίζιο συγγραφέα Chyngyz Aitmatov σε ένα άρθρο, η 15η Ιουλίου δεν υπολείπεται «μιας ιστορικής μέρας που αξίζει έναν αιώνα».

Από την απόπειρα πραξικοπήματος, ο Ερντογάν και το κόμμα του για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη (AKP) χρησιμοποιούν όλα τα διαθέσιμα μέσα για να διασφαλίσουν ότι «ο λαός» γεμίζει συνεχώς τους δρόμους και τις πλατείες. Στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρισκόμουν χτες, όλες οι δημόσιες συγκοινωνίες κηρύχτηκαν δωρεάν, ενώ και οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, ακολουθώντας κρατικές εντολές, παρείχαν επίσης δωρεάν επικοινωνία. Όλοι οι πολίτες έχουν λάβει μηνύματα από τον ίδιο τον πρόεδρο, που τους παροτρύνει να διαδηλώνουν στους δρόμους μετά τη δουλειά μέχρι νεωτέρας. Και αρκετοί/ες το κάνουν.

Κάθε νύχτα σε όλη τη χώρα χιλιάδες άτομα με διαφορετικές διαδρομές συγκεντρώνονται για να γιορτάσουν την ήττα του πραξικοπήματος και να «υπερασπιστούν τη δημοκρατία». Μια άλλη νύχτα, στην πλατεία Ταξίμ, το πλήθος –άντρες και γυναίκες, κάποιοι/ες ακόμη και με τα παιδιά τους- ήταν θριαμβευτικό. Υπό τεράστιες τουρκικές σημαίες, η πλατεία ντύθηκε στα κόκκινα. Από μια τεράστια εξέδρα που έμοιαζε με σκηνή ποπ συναυλίας, αξιωματούχοι του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης ρητόρευαν με πάθος μπροστά σε ένα ανταποκρινόμενο, ενθουσιώδες κοινό που κυμάτιζε τις σημαίες του.

Ενώ πολλοί/ες δεν βγαίνουν από τα σπίτια τους παραλυμένοι/ες από το φόβο, σύμφωνα με τον Ερντογάν, ο λαός που βγαίνει στους δρόμους εκφράζει μια μοναδική «εθνική θέληση», την οποία ο ίδιος, ως επικεφαλής, ενσωματώνει. «Μην φύγετε από τις πλατείες μέχρι νεώτερη εντολή», προστάζει το λαό «του».

Ωστόσο, υπό την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, ο φόβος ανθίζει. Για τα εκατομμύρια που δεν υποστηρίζουν τον Ερντογάν, η αυθαίρετη δύναμη της αστυνομίας και άλλων κρατικών αξιωματούχων υπό την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης συνιστούν πηγή ανησυχίας. Μπορεί κανείς να φύγει από τη χώρα; Εξαρτάται από το τι κάνεις. Μπορεί κάποια να πει τη γνώμη της; Επίσης εξαρτάται από το τι θα πει και σε ποιον.

Μια μαζική εκκαθάριση λαμβάνει αυτή τη στιγμή χώρα στο κράτος και την κοινωνία της Τουρκίας. Από το στρατό, το δικαστικό σώμα, την αστυνομία και την ακαδημαϊκή κοινότητα, πάνω από 50.000 κρατικοί υπάλληλοι έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα. Πανεπιστήμια, ΜΚΟ και εφημερίδες κλείνουν. Επίσης αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Ευρωπαϊκή Συνθήκη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει επίσης ανασταλεί.

Αναμφίβολα, ο πρόεδρος Ερντογάν και οι υποστηριχτές του επιχειρούν να οικειοποιηθούν την «εθνική θέληση» και τα παραδοσιακά σύμβολα της δημοκρατίας σε μια επίδειξη δύναμης που ενισχύει τη δική τους κυριαρχία. Αλλά κάνουν πολύ περισσότερα από αυτό. Αυτό που διακυβεύεται είναι το ίδιο το σύνταγμα του έθνους, κυριολεκτικά και μεταφορικά, καθώς ξαναγράφονται τα όρια του αποδεκτού και του μη αποδεκτού, των εχθρών και των φίλων.

Θα κατορθώσει ο Ερντογάν να πετύχει το όνειρό του για την αλλαγή του συντάγματος που θα εδραιώσει ένα προεδρικό σύστημα; Θα κατορθώσει η σημαντική του ώθηση, υπό τη νομική διευθέτηση της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης, να οδηγήσει σε νέα κοινωνική και πολιτική συναίνεση χτισμένη γύρω από τους υποτιθέμενους εχθρούς του κράτους; Θα κατορθώσει η εκκαθαριστική στόχευση των «τρομοκρατών του Γκιουλέντ» να περικαλύψει την ισχυρή αντιπολίτευση που συνεχίζει αντιμετωπίζει ο Ερντογάν και η κυβέρνησή του; Μόνο ο χρόνος θα δείξει –και ο χρόνος κυλάει γρήγορα.

Την Κυριακή 25 Ιουλίου, με κάλεσμα του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος –ενός κοσμικού και κοινωνικού δημοκρατικού θεσμού- ένα άλλο κομμάτι του «λαού» διαδήλωσε στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης. «Ούτε πραξικόπημα, ούτε δικτατορία» είπαν πάνω από εκατό χιλιάδες άτομα. Όπως οι υποστηριχτές του Ερντογάν, κυμάτισαν κι εκείνοι τουρκικές σημαίες και ισχυρίζονταν ότι υπερασπίζονται τη δημοκρατία. Σημαντικότερο ήταν, ωστόσο, ότι επέδειξαν πως η «εθνική θέληση» δεν είναι μία, αλλά πολλές, και ότι ο πρόεδρος Ερντογάν δεν είναι η ενσωμάτωσή της, ακόμη και σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.

Θα συμμετάσχει η αντιπολίτευση στην Τουρκία σε αυτή την κομβική στιγμή ή θα κάνει κριτική από το περιθώριο; Αυτό είναι το ερώτημα, και οι ενδείξεις είναι ανάμεικτες. Δυο μέλη της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης –το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα και το Κόμμα Εθνικιστικής Κίνησης- έχουν συμφωνήσει να συναντηθούν με τον πρόεδρο Ερντογάν στις 25 Ιουλίου. Ωστόσο το αριστερό κόμμα του κουρδικού κινήματος, το Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών, αφέθηκε εκτός συνάντησης, παρά τα εκατομμύρια που εκπροσωπεί στο κοινοβούλιο. Καθώς συχνά κατηγορούνται από τον Ερντογάν για υπόθαλψη της τρομοκρατίας, θα είναι κι εκείνοι κομμάτι της «εθνικής θέλησης»;

Στην Τουρκία, ο «λαός» έχει καταστεί ζήτημα κατεπείγοντος. Ποιος μπορεί να μιλήσει, να κάνει συλλήψεις, να δικάσει και να σκοτώσει στο όνομά του; Αν ο λαός πρέπει να εκπροσωπηθεί, ποιος μπορεί να τον εκπροσωπήσει νομιμοποιημένα; Σε αυτή την αποφασιστική απόπειρα αναδόμησης του κράτους και αλλαγής του συντάγματος στην Τουρκία, η σημαντικότερη αποστολή του προέδρου Ερντογάν θα είναι να αποδείξει ότι είναι ο «λαός». Και η αποστολή της αντιπολίτευσης είναι να αποδείξει πως κάνει λάθος.

* Η Ayça Çubukçu είναι βοηθός καθηγήτρια Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Σχολή Οικονομικής και Πολιτικής Επιστήμης του Λονδίνου.

[Σημείωση της μετάφρασης: Επειδή σε πολλά κινηματικά κείμενα και μεταφράσεις για την Τουρκία χρησιμοποιείται η απόδοση της Κωνσταντινούπολης ως Ισταμπούλ, παίρνοντας ευθέως θέση στη διαμάχη για την ονομασία της πόλης, αξίζει να σημειωθεί ότι η διαμάχη αυτή δεν είναι δική μας. Είναι μια διαμάχη με καθαρά εθνικιστικό περιεχόμενο, κατά την οποία «προοδευτικοί» κύκλοι στην Ελλάδα θεώρησαν ότι αντιπαρατίθενται στις διεκδικήσεις των ελλήνων εθνικιστών υιοθετώντας την τουρκική εθνικιστική θέση. Όσοι/ες απορρίπτουν κράτη και εθνικισμούς δεν χρειάζεται να μπουν σε αυτή τη διαμάχη. Η παρούσα μετάφραση χρησιμοποιεί την ιστορική ονομασία της πόλης στην ελληνική γλώσσα, όπως θα έκανε ας πούμε με τη Γαλλία –που δεν θα αποδιδόταν ως Φρανς. Τα δυο μέτρα και δυο σταθμά είναι μια χαρά σε άλλες φάσεις, αλλά αυτή η περίπτωση δεν είναι τέτοια].

Advertisements
Published in: on Ιουλίου 27, 2016 at 13:40  Σχολιάστε  

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2016/07/27/%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%ba%ce%af%ce%b1-%ce%b6%ce%ae%cf%84%ce%b7%ce%bc%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b5%cf%80%ce%b5%ce%af%ce%b3%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%bf%cf%82/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: