ραμαζάνι στην Αλεξάνδρεια

(Αλεξάνδρεια) Θυμάμαι τον εαυτό μου πιτσιρίκα να προσεύχεται. Θυμάμαι κάποια χριστούγεννα, θα ’μουν ίσως 7 χρονών, που, πεπεισμένη ότι ο αη-Βασίλης δεν υπάρχει και ότι οι γονείς μου έβαζαν τα δώρα κάτω απ’ το δέντρο, προσπαθούσα να κρατηθώ ξύπνια για να τους πιάσω στα πράσα. Όταν θεώρησα ότι οι ήχοι που άκουγα ήταν εκείνοι που θα αποκάλυπταν την απάτη, εισέβαλλα θριαμβευτικά στο σαλόνι κραυγάζοντας ότι τους έπιασα, και το ήξερα ότι ο αη-Βασίλης δεν υπάρχει. Η ετοιμόλογη μάνα μου απάντησε ότι τα δώρα που έβαζαν ήταν της νονάς και της γιαγιάς μου κι ότι γι’ αυτό που είχα κάνει ο αη-Βασίλης δεν θα μου έφερνε δώρα εκείνη τη χρονιά. Πέρασα κάποιο διάστημα της βραδιάς θερμοπαρακαλώντας μετανοημένη τον αη-Βασίλη να με συγχωρέσει που αμφισβήτησα την ύπαρξή του και να μου φέρει τα πολυπόθητα δώρα, πράγμα που όντως έκανε.

Οι σχέσεις και οι εκπαίδευσή μου στη συνέχεια έκοψαν βαθμιαία τους δεσμούς μου με το μεταφυσικό. Εκτός από τη μεταφυσική πεποίθηση, γέννημα των γιάνκικων φιλμ, ότι στο τέλος το καλό νικά (ποιανού το τέλος είναι άλλο ζήτημα), δεν μου έχει μείνει άλλος τρόπος να σχετίζομαι με τον κόσμο από τον ορθολογισμό. Ό,τι αυτός δεν μπορεί να εξηγήσει, και υπάρχουν πράγματα όπου όντως είναι ανεπαρκής, είναι ερωτήματα που φροντίζω να βγάζω απ’ το μυαλό μου. Έχω όμως απόλυτη συναίσθηση ότι ο ορθολογισμός εμφανίζεται κι αυτός ως θρησκεία, με τους αποστόλους του, το δόγμα του, την πεποίθησή του ότι αποτελεί τη μοναδική ερμηνεία του κόσμου και την απαξίωσή του για κάθε άλλη ερμηνεία ως ανεπαρκή και πλανεμένη. Ως εκ τούτου παρατηρώ μ’ ενδιαφέρον άλλες ερμηνείες και συνδέσεις με την πραγματικότητα, γνωρίζοντας ότι δεν μου κάνουν, αλλά, πλέον, αναγνωρίζοντας στην ισότιμη, και εννοείται υπέρτερη αριθμητικά, συνύπαρξή τους με τον ορθολογισμό.

Έχω βρεθεί σε χώρους όπου οι δεσμοί με το μεταφυσικό έρχονται σε απόλυτη αρμονία με τους ανθρώπους τους. Στη Σαναά της Υεμένης, στην ειρηνική φάση που την έζησα, υπήρχε Θεός και κυριαρχούσε στη ζωή των φιλόξενων κατοίκων της. Στις ιθαγενικές κοινότητες του Μεξικού και στις κινηματικές διαδικασίες τους, προηγούνταν οι επικλήσεις στη μάνα γη και στα όντα της. Ο άγιος Φανούριος ήταν μια σταθερή παράμετρος στη ζωή της κύπριας γιαγιάς μου και ποτέ δεν της χαλούσε χατίρι. Τάματα και ξεματιάσματα συνιστούν στάνταρ μέσο με το οποίο η ευρύτερη οικογένειά μου προσπαθεί να επηρεάσει την πραγματικότητα. Η σχέση με το μεταφυσικό δεν μου είναι άγνωστη, αλλά ναι, μου είναι ξένη.

Μεγαλύτερο όμως ενδιαφέρον μου προκαλεί όταν η σχέση με το μεταφυσικό θυσιάζει το σώμα και τις ανάγκες του. Γονατιστά προσκυνήματα, νηστείες, προσκυνηματικές πορείες πολλών χιλιομέτρων με τα πόδια, νεομάρτυρες του ισλαμισμού ή της θεολογίας της απελευθέρωσης που σκοτώθηκαν θεωρώντας ότι προωθούν τη στροφή σε έναν καλύτερο κόσμο, κάθε φορά με εντυπωσιάζουν.

Όχι πως δεν ξέρω κόσμο που θυσιάζει το σώμα και τις ανάγκες του για ένα σκοπό: οι τούρκοι φίλοι που είχαν κάνει 10 χρόνια φυλακή ο καθένας, ο κούρδος φίλος που για πλάκα έβγαζε τον καπνό του τσιγάρου απ’ τ’ αυτί γιατί είχε σπασμένο τύμπανο απ’ τα βασανιστήρια (και σπασμένα κόκκαλα επίσης), η τριαντάρα κοπελιά με τα άσπρα μαλλιά από την απεργία πείνας που γνώρισα σε μια άλλη απεργία πείνας (όλοι οι τούρκοι σύντροφοι είχαν σωματικά προβλήματα από απεργίες πείνας). Σε σύγκριση μ’ αυτά, οι ποικίλες μορφές θρησκευτικής πίστης που μπορεί να αποτελούν μέρος του ρεπερτορίου της ζωής ενός πιστού είναι καραμέλα, ωστόσο δεν παύουν να με εντυπωσιάζουν.

Διανύοντας το τέταρτο ραμαζάνι σε μουσουλμανική χώρα, μπορώ να θυμηθώ σε διάφορες φάσεις τον εαυτό μου όταν πεινάω ή διψάω να λέω ‘άντεξε λίγο ακόμη’ γνωρίζοντας, ακριβώς λόγω του ραμαζανιού, ότι μερικές ώρες χωρίς φαΐ ή νερό είναι κάτι εφικτό.

Σε αντίθεση με το ραμαζάνι Σαναά που οι γείτονές μου με απειλούσαν ότι αν δεν έτρωγα μαζί τους δεν θα έτρωγαν ούτε αυτοί, φρόντισα να μην αποκτήσω τέτοιους δεσμούς με οικογένειες της γειτονιάς. Στις 19:07 που φωνάζει ο ιμάμης τη λήξη της νηστείας που έχει αρχίσει από τις 03:07 εγώ μπορεί να πίνω το τσάι μου, να κάνω βόλτα, να διαβάζω ή ο,τιδήποτε άλλο. Θυμάμαι την ατάκα μιας πιτσιρίκας από τη φυλή των Τοχολαμπάλ στην Τσιάπας του Μεξικού που είπε στον ανθρωπολόγο Carlos Lenkersdorf όταν αυτός έκανε βόλτα μόνος του στο δάσος: «Η ψυχή σου είναι λυπημένη», του είπε, ερμηνεύοντας μ’ αυτό τον τρόπο την επιλογή του στη μοναξιά, τη μη πλήρη ένταξή του στην κοινότητα. Ποιος ξέρει; Ίσως η ψυχή μου να είναι λυπημένη.

Οι περισσότεροι κοντινοί πνευματικά άνθρωποι δεν νηστεύουν, ωστόσο στον ευρύτερο κύκλο υπάρχουν κάποιοι που νηστεύουν και στην εργατική γειτονιά μου μάλλον όλοι. Ο κόσμος στο ραμαζάνι τρώει το τελευταίο του γεύμα, πίνει τα τελευταία του υγρά και καπνίζει τα τελευταία του τσιγάρα από τις 02:30 το πρωί μέχρι τις 3:07 που καλεί ο ιμάμης για την εωθινή προσευχή. Οι περισσότεροι κοιμούνται ξημερώματα, και γι’ αυτό το λόγο τα ωράρια αλλάζουν στη διάρκεια του ραμαζανιού. Εντυπωσιακό παράδειγμα συνιστά η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας που είναι προσβάσιμη 4 ώρες τη μέρα! Ωστόσο υπάρχει πολύς κόσμος –ταξιτζήδες, μικρομπασάδες, πωλητές σε αγορές κλπ- που δουλεύουν κανονικά ή σχεδόν κανονικά.

Χτες λοιπόν είχα το πρώτο και μάλλον μοναδικό μου –καθώς την Τρίτη ή την Τετάρτη τελειώνει το ραμαζάνι- ιφτάρ (το απογευματινό γεύμα που σπάει τη νηστεία) με οικογένεια. Ένας φίλος ήρθε από τη Σίβα με την οικογένειά του, μου έφερε το ελαιόλαδο που του είχα παραγγείλει (ναι, η όαση της Σίβας βγάζει ελιές και ελαιόλαδο) και με κάλεσε στο σπίτι τους. Το φαγητό ήταν ήδη έτοιμο. Στη Σίβα, που βρίσκεται δυτικότερα, το σπάσιμο της νηστείας είναι δέκα λεπτά νωρίτερα από την Αλεξάνδρεια, αλλά εμείς φυσικά ακολουθήσαμε την αλεξανδρινή ώρα. Ήπιαμε γιαούρτι χτυπημένο στο μίξερ με λεμόνι και φάγαμε χουρμάδες. Μετά οι άντρες πήγαν στο τζαμί να προσευχηθούν. Όταν γύρισαν, περάσαμε στο κυρίως γεύμα που ήταν πλουσιοπάροχο.

Ο περισσότερος κόσμος στην Αλεξάνδρεια τρώει κατευθείαν με το που φωνάξει ο ιμάμης. Τα εστιατόρια έχουν στρωμένα τα τραπέζια με τις παραγγελίες, τα νερά, κι αυτό το καταπληκτικό ραμαζανιώτικο ρόφημα από γάλα, καρύδα, βανίλια και ζάχαρη. Ο κόσμος είναι καθισμένος γύρω από τα τραπέζια και περιμένει. Πολλοί κάθονται στο μόλο με τις σακούλες με τις παραγγελίες ή τα τάπερ από το σπίτι και περιμένουν. Στις 7 η ώρα δεν κινείται τίποτα στην πόλη.

Στο Κάιρο δεν υπάρχει κανένα καφενείο ανοιχτό πριν το σπάσιμο της νηστείας και πολύ λίγα εστιατόρια, κυρίως τουριστικά. Στην Αλεξάνδρεια, ίσως επειδή υπάρχει σημαντικός χριστιανικός πληθυσμός, από τα ανοιχτά παράθυρα των καφενείων της παραλιακής μπορείς να δεις τον κόσμο να πίνει και να καπνίζει. Σ’ ένα κεντρικό δρόμο κοντά στη γειτονιά μου, το μοναδικό ανοιχτό καφενείο είχε καλυμμένο τον ημιυπαίθριο χώρο του με ένα μεγάλο πανί και περνώντας απ’ έξω άκουγες τους αναπτήρες και μύριζες τους ναργιλέδες. Η κατανάλωση φαγητού και πιοτού στο δρόμο επιφέρει ποινή δίμηνης φυλάκισης. Προφανώς το καθεστώς προσπαθεί να προσεταιριστεί κόσμο από την απαγορευμένη Μουσουλμανική Αδελφότητα κάνοντας μια ισλαμική στροφή. Ο Σίσι κυκλοφορεί περιχαρής με τη μελανιά προσευχής στο κούτελο. Την ίδια στιγμή, η περασμένη Πέμπτη ήταν επίσημη αργία, προς μεγάλη μου απορία. Αυτό που γιόρτασαμε ήταν η «επανάσταση» εναντίον του Μόρσι, στις 28 Ιούνη 2013, που οδήγησαν στην πτώση του (!;!). Κατά τραγική ειρωνεία, μη νηστεύοντες φίλοι μού έλεγαν ότι το ραμαζάνι επί Μόρσι ήταν το πιο χαλαρό και ελεύθερο που είχαν βιώσει: μέχρι και γκέι πάρτι είχαν οργανωθεί ενώ κόσμος έτρωγε και έπινε όπου ήθελε. Η ερμηνεία που μου έδωσαν ήταν ότι αφενός ο Μόρσι δεν ήθελε να αντιπαρατεθεί με κομμάτια του πληθυσμού, αλλά και ότι ο κρατικός μηχανισμός δεν συνεργαζόταν ούτως ή άλλως.

Στην Αλεξάνδρεια ο κόσμος είναι τυχερός γιατί ο καιρός είναι δροσερός. Στη Σίβα ωστόσο, που αυτή την περίοδο είναι καμίνι που βράζει, ο σιβανός φίλος μού έλεγε ότι τουλάχιστον οι μισοί από τους κατοίκους της όασης μαζεύουν λεφτά όλο το χρόνο για να νοικιάσουν σπίτι στη Μάρσα Ματρούχ, τη μεσογειακή πόλη σε απόσταση τριών ωρών από τη Σίβα, και να περάσουν εκεί το ραμαζάνι. Οπότε ένας από τους υποτιθέμενους στόχους του ραμαζανιού που είναι η εξοικονόμηση χρημάτων για τους φτωχούς, αναγκαστικά πάει περίπατο.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία ήταν το ιφτάρ (γεύμα για το σπάσιμο της νηστείας) στο μοναστήρι των Ιησουϊτών στην περιοχή Κλεοπάτρα της Αλεξάνδρειας. Το γεύμα είχε φιλανθρωπικό χαρακτήρα και όσοι ήθελαν αγόραζαν εισιτήριο. Τα φαγητά και τα γλυκά ήταν προσφορά ξενοδοχείων. Ο αδερφός, και όχι καλόγηρος, που είναι υπεύθυνος για το πολιτιστικό κέντρο του μοναστηριού, κυκλοφορούσε περιχαρής βγάζοντας φωτογραφίες. Ακολούθησε μουσική. Ο φίλος που με είναι άραβας ελληνορθόδοξος (το βραχυκύκλωμα που παθαίνω όποτε ακούω αυτόν τον συνδυασμό οφείλεται στην ελλαδοκεντρική μου εκπαίδευση) αλλά έχει περάσει σχεδόν όλη του τη ζωή στον καθολικισμό. Τον ρωτούσα πόσο κοινή είναι μια τέτοια κίνηση, καθώς το πολιτιστικό κέντρο του μοναστηριού, εκτός από το γεύμα είχε και διακόσμηση ραμαζανιώτικη. Μου είπε ότι δεν είναι ιδιαίτερα συνήθης.

Περπατώντας προχτές στο μόλο ακριβώς την ώρα του σπασίματος της νηστείας κι ενώ δεν κουνιόταν φύλλο στον συνήθως πολυσύχναστο και φασαριόζικο δρόμο της παραλιακής, είχα την αίσθηση ότι περπατούσα σε μια πόλη χαρούμενη. Ο κόσμος έτρωγε κι έπινε ευχαριστημένος: είχε ολοκληρώσει την αποστολή της ημέρας.

Υπό τους ήχους της κουδούνας που σημαίνει ότι πουλιούνται ψημένα κουκιά στη γειτονιά, σας χαιρετώ.

Υ.Γ. Μια αλυσίδα καταστημάτων αλκοόλ, που κάνει και παραδώσεις κατ’ οίκον, έστελνε προραμαζανικά μηνύματα στους πελάτες της: «προμηθευτήκατε τα απαραίτητα εφόδια για το ραμαζάνι. Αν όχι, έχετε λίγες μέρες ακόμη». Και φυσικά διάφοροι/ες φρόντισαν να προμηθευτούν διάφορα..!

Advertisements

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2016/07/03/%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%b1%ce%b6%ce%ac%ce%bd%ce%b9-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b1%ce%bb%ce%b5%ce%be%ce%ac%ce%bd%ce%b4%cf%81%ce%b5%ce%b9%ce%b1/trackback/

RSS feed for comments on this post.

3 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Reblogged στις a hairless ape.

  2. Είσαι ο,τι καλύτερο βρήκα το τελευταίο καιρό στο internet! Υπέροχα κείμενα. Way to go girl ❤


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: