τα παζάρια της Αργεντινής και η… καπιταλιστική τους ιστορία

Στην αρχή της ελληνικής κρίσης είχαν παίξει πολλές τέτοιες ιδέες: εναλλακτικά νομίσματα, παζάρια κλπ. Είχε παίξει και πολλή Αργεντινή. Εκτός όμως από τη ρομαντική ιστορία αυτών των διαδικασιών, υπάρχει και μια άλλη, λιγότερο ρομαντική. Μια ιστορία συστημική και καπιταλιστική που ευτυχώς έχεις καταγραφεί. Η aqua έρευνησε και αποκαλύπτει (χοχοχο! πάντα ήθελα να πω κάτι τέτοιο ψωνίστικο). Ας αρχίσουμε λοιπόν.

«Τα ανταλλακτικά παζάρια είχαν ένα όμορφο σκεπτικό: το μοίρασμα και το σεβασμό. Αυτό που έφερναν, εκτός από τη δυνατότητα άμεσης επίλυσης κάποιων προβλημάτων οικονομικής φύσης, ήταν κυρίως η εμπιστοσύνη: εγώ σε εμπιστεύομαι γιατί το προϊόν σου είναι καλό, και εσύ με εμπιστεύεσαι γιατί το προϊόν μου είναι καλό. Έκανε τον κόσμο να αισθάνεται χρήσιμος και επιπλέον αρχίσαμε να γνωριζόμαστε και να επιτυγχάνουμε μια υπέροχη σχέση».

Με τον παραπάνω τρόπο περιέγραφε ο ιερέας Marcelo Doménech την αρχική εμπειρία του στο μικρό ανταλλακτικό παζάρι που λειτουργούσε στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας στο Σαν Νικολάς του Μπουένος Άιρες, ένα από τα πρώτα που δημιουργήθηκαν στην πόλη.[1] Παρόμοιες είναι οι αποτιμήσεις και άλλων μελών των παζαριών:

«Αφήνοντας πίσω το χρήμα, εξανθρωπιζόμαστε. Μας ενδιαφέρει ο άλλος, πέρα από αυτό που μπορεί να πληρώσει ή όχι. Τελευταία στον έξω κόσμο όλα γυρνάνε γύρω από την ανάγκη των χρημάτων»[2].

Η συμβατική ιστορία των ανταλλακτικών παζαριών άρχισε το 1995, όταν η νεοφιλελεύθερη πολιτική οικονομικής εξυγίανσης του Κάρλος Μένεμ αύξησε την ανεργία στο 18,4 τοις εκατό του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και στο 11,3 τοις εκατό την υποαπασχόληση.

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Τα ανταλλακτικά κουπόνια των παζαριών είναι πλέον συλλεκτικά και μπορεί να αξίζουν μερικές εκατοντάδες δολάρια

Ο Carlos De Sanzo, συνιδρυτής της πρώτης ομάδας ανταλλαγών (το Παζάρι του Bernal στο Μπουένος Άιρες) αφηγείται ως εξής τη γέννηση της ιδέας, σε μια συνέντευξη του 1995: «Εργαζόμασταν πολλά χρόνια στη διάδοση ιδεών για την ανακύκλωση, των οφελών των ελεύθερων χώρων για τη δημιουργία περιβολιών, των οικολογικών σπιτιών, αλλά δεν είχαμε πια χρήματα. Επομένως τα ανταλλακτικά παζάρια παρουσιάστηκαν ως ευκαιρία μιας ανάπτυξης χωρίς χρήμα».[3]

Τα περισσότερα παζάρια έθεσαν αυστηρές προδιαγραφές σε αυτή την πρώτη φάση τους, απαγορεύοντας την ανταλλαγή αγορασμένων προϊόντων. Τα μέλη τους ονομάζονταν prosumidores, νεολογισμός που προερχόταν από τη σύνθεση των ισπανικών λέξεων productor ή profesional (παραγωγός/επαγγελματίας) και consumidor (καταναλωτής). Η ιδέα ήταν τα μέλη να ανταλλάσσουν προϊόντα και υπηρεσίες που ήταν αποτέλεσμα της προσωπικής τους εργασίας. Εκτός από γιορτές της γειτονιάς και συζητήσεις, το Παζάρι του Μπερνάλ οργάνωνε και «σεμινάρια» που σκοπό είχαν να απελευθερώσουν τις δημιουργικές ικανότητες που διαθέτει κάθε άνθρωπος.

Η εξάπλωση της ιδέας στην πόλη του Μπουένος Άιρες και οι ανταλλαγές ανάμεσα στα παζάρια, γέννησαν το Παγκόσμιο Δίκτυο Αλληλέγγυων Ανταλλαγών που τύπωσε το δικό του ανταλλακτικό κουπόνι, την «πίστη». Η «πίστη» συνδέθηκε με το επίσημο νόμισμα, με ισοτιμία ένα προς ένα. Για τη διαμόρφωση των τιμών, λαμβανόταν υπόψη η τιμή που είχαν προϊόντα και υπηρεσίες και στη συνέχεια αφαιρούνταν ο μεσάζοντας.

Τα μέλη αφηγούνται με ρόδινα χρώματα αυτή την περίοδο των παζαριών, ως μια εμπειρία ελευθερίας, ανεξαρτησίας και δυνατότητας να καθορίζουν τη μοίρα του. «Δεν προσπαθούμε να προωθήσουμε προϊόντα ή υπηρεσίες αλλά να αλληλοβοηθηθούμε ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής μας μέσω της εργασίας, της κατανόησης και της δίκαιης ανταλλαγής», ήταν μία από της αρχές στο καταστατικό του Δικτύου.

red-global-de-trueque1

Το εγχείρημα προβάλλεται με ενδιαφέρον από τα ΜΜΕ. Το 1997, δημιουργείται ένα πρόγραμμα υποστήριξης των ανταλλακτικών παζαριών από την κυβέρνηση της πόλης του Μπουένος Άιρες, ενώ το 1999 εγκαινιάζονται μεγάλα παζάρια ανά δίμηνο υπό την αιγίδα της Γραμματείας Βιομηχανίας, Εμπορίου και Εργασίας της κυβέρνησης του Μπουένος Άιρες, στα οποία συναλλάσσονται 1.500-3.000 άτομα.[4] Σύμφωνα με την κρατική οπτική, η ενίσχυση μιας μικτής οικονομίας μείωνε το κόστος των επιχειρήσεων και εξοικονομούσε χρήματα για την αποπληρωμή φόρων και υπηρεσιών. Το 2001 υπογράφτηκε σχετική συμφωνία προώθησης των παζαριών σε όλη τη χώρα.

Οι ιδρυτές τους πρώτου δικτύου, σε ένα απολογιστικό βιβλίο για τα τρία χρόνια λειτουργίας του, φροντίζουν να καθησυχάσουν τους φορείς της συμβατικής αγοράς, καθώς, όπως ήδη είχε γίνει σαφές, τα ανταλλακτικά παζάρια δεν ήταν ανταγωνιστικά ως προς αυτήν. Ίσα ίσα. Με τα χρήματα που εξοικονομούσαν τα μέλη μέσα από τις ανταλλαγές, ενίσχυαν την συμβατική αγορά.[5] Αργότερα, σε συνέντευξη, ένας από τους συνιδρυτές εκτιμά ότι κατά την κρίση του 2001 τα ανταλλακτικά παζάρια συγκράτησαν την οργή, καθώς μπορούσαν να καλύψουν μέρος των αναγκών του πληθυσμού.

Το 2002, με την αύξηση της ανεργίας και την έλλειψη ρευστότητας στην αγορά, υπήρχαν 5.000 παζάρια με 7 εκατομμύρια μέλη, και πολλούς περισσότερους επωφελούμενους. Ωστόσο, η μαζικοποίηση του φαινομένου ενέτεινε την παθογένεια. Το 2001 οι αρχές ίδρυσης του Αλληλέγγυου Δικτύου, και αργότερα του Εθνικού Δικτύου Ανταλλαγών, αποτελούν έμμεση κριτική και καταγγελία του Παγκόσμιου Δικτύου ως προς την ιεραρχική και μη δημοκρατική δομή του, την προνομιακή μεταχείριση των συντονιστών, την πώληση δελτίων, τις πληθωριστικές τάσεις και τη σύμπραξη με το κράτος.

Οι αφηγήσεις των μελών αυτή την περίοδο αποκαλύπτουν αγοραστικές στρατηγικές για τη διασφάλιση βασικών ειδών που βρίσκονταν σε έλλειψη, όπως κρέας και γάλα (π.χ. η μαμά πουλούσε την ίδια στιγμή που η κόρη έψαχνε να αγοράσει για να προλάβει), καθώς και φαινόμενα κερδοσκοπίας με «μεταπώληση» ειδών μεταξύ διαφορετικών παζαριών. Τα παζάρια δεν απέτρεψαν ούτε καν τη συσσώρευση, έστω και έμμεση: μέλος ενός δικτύου εξομολογείται σε συνέντευξη ότι με τα χρήματα που εξοικονόμησε από τα παζάρια, κατόρθωσε να αγοράσει ένα φορτηγάκι. Η πρακτική αυτή χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις μεσαίες τάξεις της Αργεντινής, οι οποίες, σύμφωνα με μελέτες, ήταν αυτές που επωφελήθηκαν περισσότερο από το φαινόμενο. Ακόμη και καζίνο λειτούργησε με ανταλλακτικά κουπόνια!

Το τελικό χτύπημα στα παζάρια έδωσε ένας μεγάλος όγκος πλαστών δελτίων του Παγκόσμιου Δικτύου: τουλάχιστον 30 εκατομμύρια από τα 100 εκατομμύρια «πίστεων» που κυκλοφορούσαν το καλοκαίρι του 2002 ήταν πλαστά. Τα νέα δελτία που τυπώθηκαν έφεραν δέκα δικλείδες γνησιότητας, συμπεριλαμβανομένων και στοιχείων που φαίνονταν με υπέρυθρη ακτινοβολία! Η ανταλλαγή των παλιών «πίστεων» με τις νέες περιλάμβανε «κούρεμα» των μεγάλων αποθεμάτων, καθώς και πλήρη καταγραφή των μελών που αποκτούσαν ένα «διαβατήριο», το οποίο θα επεδείκνυαν κατά την είσοδο στα παζάρια.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης που προκλήθηκε, συνδυάστηκε με μια συντονισμένη εκστρατεία των ΜΜΕ για την κακή ποιότητα των προϊόντων που διακινούνταν (παρόμοιες ανησυχίες εξέφραζαν και κρατικοί φορείς), αλλά και φήμες ότι ανάμεσά τους διακινούνταν κλοπιμαία, πράγμα που σύμφωνα με καταγγελίες και μαρτυρίες μελών των δικτύων δεν ήταν ολότελα ψευδές.

Αν και οι εμπειρίες ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή, φαίνεται ότι ήδη μέχρι το τέλος του 2002 το φαινόμενο είχε παρακμάσει. Σήμερα λειτουργούν στην Αργεντινή αρκετά ανταλλακτικά παζάρια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, προσπαθώντας να διαφυλάξουν τις αρχές που κατέστρεψε η μαζικότητα, η μεταφορά συμπεριφορών της καπιταλιστικής αγοράς, η έλλειψη ουσιαστικής αμφισβήτησής της, καθώς και οι προσεγγίσεις της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας με καταναλωτικούς όρους.


[1] Mayo, “Trueque solidaria”, 19.

[2] Breve historia del Trueque: http://www.youtube.com/watch?v=gUiV28xmF-g

[3] Breve historia del Trueque (πρώτο μέρος) 3’

[4] Hintze, Trueque y economía solidaria, 56.

[5] Hintze, Trueque y economía solidaria, 55.

Advertisements

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2013/07/25/%cf%84%ce%b1-%cf%80%ce%b1%ce%b6%ce%ac%cf%81%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%81%ce%b3%ce%b5%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%bd%ce%ae%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%cf%80%ce%b9%cf%84/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: