μια χαρωπή επέτειος: η σφαγή στο Ακτεάλ

"Καλώς ήρθατε στην ιερή γη των Μαρτύρων του Ακτεάλ, 12η επέτειος"

Έχω ζήσει αρκετά πράγματα ενδιαφέροντα και διαφορετικά, καταστάσεις που μοιάζουν από άλλο κόσμο και άλλες εποχές (και σίγουρα δεν έχω δει τίποτα ακόμη). Όμως η χτεσινή επέτειος της σφαγής του Ακτεάλ δεν έμοιαζε με τίποτα από όσα έχω ζήσει… (Ως εκ τούτου θ’ αφήσω τ’ αντιφόρουμ στο Κανκούν και την Παναγία της Γουαδελούπης για αργότερα…)

το μνημείο των μαρτύρων του Ακτεάλ στην εθνική οδό, στην είσοδο του χωριού

Το Ακτεάλ βρίσκεται σ’ ένα μαγευτικό μέρος στα βουνά της Τσιάπας, δυο ώρες περίπου από το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας.  Η επέτειος φέτος είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς κλείνει 13 χρόνια από τη σφαγή, αριθμός με πολλές σημασίες για τους μάγιας. Για το λόγο αυτό η Οργάνωση Πολιτών Λας Αμπέχας (Οι Μέλισσες) οργάνωσε μια τριημερίδα που περιλάμβανε παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις και ένα συνέδριο μεταξύ άλλων. Η τριημερίδα έκλεισε χτες, ανήμερα της επετείου.

Έκανα τη διαδρομή από το Σαν Κριστόμπαλ σ’ ένα φορτηγάκι μαζί με τραπέζια, κομοδίνα και κρεβάτια, φορώντας το παλαιστινιακό μαντήλι μου για να με προστατεύει από τον ήλιο και να μη μου ανεμίζει τα μαλλιά. Την είχα ξανακάνει τη διαδρομή τον περασμένο μήνα, καθώς οι Αμπέχας έχουν ανοιχτό κάλεσμα στις 22 κάθε μήνα του χρόνου. Οπότε δεν με εξέπληξαν τα χαντάκια στους δρόμους από τις βροχές, ούτε τα σημεία που είχαν πέσει στο γκρεμό. Έφτασα γύρω

λεπτομέρεια του μνημείου

στις 4 το απόγευμα της δεύτερης μέρας του τριημέρου.

Οι Αμπέχας ιδρύθηκαν το 1992 με σκοπό την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και από τότε κατέγγελλαν διάφορες ενέργειες της κυβέρνησης, ομοσπονδιακής και πολιτειακής. Το 1994, συμμετείχαν στο διάλογο που άρχισε μετά τη ζαπατιστική εξέγερση και κατέληξε το 1995 στην περίφημη συμφωνία του Σαν Αντρές Σακαμτσέν δε λος Πόμπρες (των Φτωχών, όπως ονομάζουν αυτή τη μικρή κωμόπολη οι ζαπατίστας) μεταξύ της εντεταλμένης από την κυβέρνηση διαπραγματευτικής επιτροπής και του ζαπατιστικού στρατού για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ιθαγενικών κοινοτήτων του Μεξικού, συμπεριλαμβανομένης της αυτονομίας.

στις 19 Νοεμβρίου διοργανώθηκε μια πορεία για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των ιθαγενών και την καταγγελία μεγα-έργων (megaproyectos) που απειλούν την ύπαρξη των κοινοτήτων. Η πορεία άρχισε λίγο έξω από το Σαν Κριστόμπαλ και κατέληξε στον κεντρικό καθεδρικό ναό όπου πραγματοποιήθηκε δέηση στα ισπανικά και στα τσοτσίλ. Με το μικρόφωνο είναι ο παπάς του Ακτεάλ. Απλά καταπληκτική περίπτωση! Αν τον είχα παπά, ίσως και να 'μουν χριστιανή!

Η συμφωνία θα επικυρωνόταν με τη μεταρρύθμιση του συντάγματος, πράγμα που τελικά ποτέ δεν έγινε, και η συμφωνία δεν απέκτησε νομική ισχύ. Οι Αμπέχας, που ενσωματώνουν διάφορα χωριά της περιοχής, ενοχοποιηθήκαν ως ομάδα που επεδίωκε την αποσταθεροποίηση, όπως οι ζαπατίστας. Η περιοχή άρχισε να γίνοται στόχος των παραστρατιωτικών ομάδων που δημιουργήθηκαν στην περιοχή με κυβερνητική προστασία δημιουργώντας κλίμα τρόμου στα ζαπατιστικά και φιλοζαπατιστικά χωριά, καίγοντας σπίτια και χωράφια. Όπως θα μου διευκρίνιζε ένα μέλος της οργάνωσης, η διαφορά της με τους ζαπατίστας είναι η διαφωνία της με την ένοπλη σύγκρουση ως μορφή αγώνα.

Το 1997 είχαν καταφύγει στο Ακτεάλ εκτοπισμένοι από την κοινότητα του Κεστίκ. Το πρωί της 22ας Δεκεμβρίου έκαναν όλοι μαζί μια δέηση για ειρήνη στο παρεκκλήσι  του Ακτεάλ μετά από μια διήμερη νηστεία. Σύμφωνα με μαρτυρίες των

άντρες με κάποια αρμοδιότητα στην κοινότητα. Φωτογραφία από την επέτειο του περασμένου μήνα

επιζώντων, 90 περίπου μέλη μιας παραστρατιωτικής οργάνωσης με το όνομα «Μάσκαρα Ρόχα» (Κόκκινη Μάσκα) επιτέθηκαν στην εκκλησία σκοτώνοντας 45 άτομα σε μια θηριωδία που κράτησε έξι ώρες. Ανάμεσα στους δολοφονημένους ήταν 14 ανήλικοι και 20 γυναίκες, εκ των οποίων 4 έγκυοι. (λεζάντα: η εκκλησία όπου έγινε η σφαγή. Δολοφονήθηκαν όσοι βρίσκονταν μέσα, ενώ κυνηγήθηκαν αρκετοί από όσους έτρεχαν να σωθούν)

το παρεκκλήσι όπου έγινε η σφαγή. Οι παραστρατιωτικοί σκότωσαν όσους ήταν μέσα και κυνήγησαν όσους έτρεχαν να σωθούν.

Η παραστρατιωτική οργάνωση, που είχε χαρακτηριστεί ως «πολιτοφυλακή», είχε εκπαιδευτεί από την πολιτειακή αστυνομία και τους είχαν χορηγηθεί όπλα υψηλού βεληνεκούς από το δήμαρχο. Ανάμεσά τους ήταν οκτώ πρώην ασφαλίτες. Ήταν ιθαγενείς, σύμφωνα με τον πληροφοριοδότη μου, πληρωμένοι από το PRI (Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα), που είχαν πρόσφατα εγκατασταθεί  σε γειτονικές κοινότητες.

Έπειτα από μεγάλη κινητοποίηση ανθρωπιστικών οργανώσεων, συνελήφθησαν 87 άτομα. Από αυτούς, 29 αφέθηκαν ελεύθεροι πέρσι και 15 φέτος…

Σχεδόν τίποτα σε αυτήν την «γιορτή» δεν θύμιζε επέτειο θανάτου. Την παραμονή

η αντιπροσωπεία του Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο εν δράσει. Πρώτος στο κέφι και στο χορό ο Ιγνάσιο δελ Βάγιε, που είχε καταδικαστεί σε 112,5 χρόνια φυλάκιση και αφέθηκε ελεύθερος το καλοκαίρι μετά από 4 χρόνια κάθειρξης για τη συμμετοχή του στους κοινωνικούς αγώνες του Ατένκο.

αρχηγοί του κεφιού ήταν η αποστολή από το Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο (άλλη ιστορία αυτή) που κατέφτασαν με τις ματσέτες του (κάτι μεταξύ μπαλτά και χατζάρας). Τραγουδήσαμε, χορέψαμε, φωνάξαμε συνθήματα. Μοναδική εξαίρεση η Μαρία, που αφηγήθηκε σε τσοτσίλ (ιθαγενική γλώσσα της Τσιάπας) την ιστορία του αδερφού της, αρχίζοντάς τη με ένα λιγμό.

Το βράδυ, υπό τους ήχους παραδοσιακής μουσικής, πραγματοποιήθηκε στο θεατράκι που φτιάχτηκε για τις επετείους μια μαγευτική τελετή των μάγιας, προσφέροντας πάνω σ’ ένα στρώμα με πευκοβελόνες καλαμπόκια, τορτίγιες, πορτοκάλια, μπανάνες και δυο καζάνια ατόλε με ρύζι. Στο κέντρο ήταν ένας σταυρός που στα τέσσερα πόδια της βάσης του έγραφε «Αλήθεια, Δικαιοσύνη, Ελπίδα, Ειρήνη». Το μικρό θεατράκι είχε στις τρεις πλευρές που πλαισίωναν τη «σκηνή» 45 πράσινους σταυρούς, ένα για κάθε δολοφονημένο.

Στο βίντεο κάνω αποτυχημένο φόκους στον ιερέα του Ακτεάλ.

η χορωδία του Ακτεάλ, βασικό κομμάτι της τελετής και της δέησης, μας καλωσόρισε τραγουδώντας σε τσοτσίλ και ισπανικά. Τραγουδήσαμε κι ένα τραγούδι, στο οποίο δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση από τον ιερέα του Ακτεάλ: "Δεν φοβόμαστε, δεν φοβόμαστε, δεν θα ξαναφοβηθούμε ποτέ. Θέλω η χώρα μου να είναι ευτυχής, με αγάπη και ελευθερία". Δεν έλειψε και μια σουρρεαλιστική φάση το βράδυ, όταν κρατώντας τα κεριά μας τραγουδήσαμε όλοι μαζί την Άγια Νύχτα στα ισπανικά. Ευτυχώς την κατάλληλη στιγμή πήγα στην τουαλέτα για να προλάβω μόνο το τέλος του μισητού μου Μικρού Τυμπανιστή. Τέλος τα χριστούγεννα για φέτος.

Μετά την τελετή μίλησε μια γιατρός από την πρωτεύουσα, που υποστηρίζει τη μικρή αυτόνομη κλινική του Ακτεάλ, και την εκπαίδευση των 15 νεαρών προωθούντων την υγεία (promotores de salud) από διάφορες κοινότητες που συμμετέχουν στην οργάνωση των Αμπέχας. Επισκέφτηκα την κλινική την επομένη και μίλησα για λίγο με το «γηραιότερο» (γύρω στα 30 ίσως) των προωθούντων την υγεία, που μένει σ’ ένα χωριό γύρω στη 1,5 ώρα με τ’ αυτοκίνητο. Δύσκολα τα πράγματα. Οι πόροι λιγοστοί. Φάρμακα λίγα. Σκοπός τους να ξεκινήσουν εμβολιασμούς, μετά την εκπαίδευση πέντε προωθούντων την εκπαίδευση που με το νέο έτος θα μεταβούν στην πρωτεύουσα μ’ αυτόν τον σκοπό. Αν φυσικά βρουν τα χρήματα για τα εμβόλια. Εννοείται πως αυτά τα 11 παλικαράκια και οι 4 κοπελιές προσφέρουν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους στις κοινότητές τους.

Την επομένη δεν ξύπνησα στις 6 το πρωί που θα ήταν το ανέβασμα (ας με διορθώσει κάποιος) της σημαίας. Στις 8 όμως που θα ξεκινούσε η λιτανεία ήμουν εκεί, μετά από ένα ιδιαίτερα κρύο βράδυ, αφού όσα ρούχα κι

η έναρξη της λιτανείας

αν έβαλα δεν κατάφερα ναμειώσω την παγωνιά που ερχόταν απ’ το τσιμέντο. Περπατήσαμε γύρω στη μισή ώρα στο μαγευτικό τοπίο των βουνών της Τσιάπας, προσπερνώντας τρία χωριά. Στην επιστροφή ήμασταν οι διπλάσιοι (ίσως γύρω στα 400 άτομα). Ακούγονταν συγχρόνως ένα παραδοσιακό συγκρότημα που είχε έρθει από την κοινότητα Σαν Χουάν Τσαμούλα και βρισκόταν μπροστά, η χορωδία του Ακτεάλ στη μέση και μια μπάντα χάλκινων στο τέλος της πομπής. Ίσως από τις πιο μαγευτικές διαδρομές που έχω περπατήσει σε άσφαλτο.

Για τη λειτουργία που ακολούθησε, σε τσοτσίλ και ισπανικά, είχαν έρθει ιερείς από διάφορες περιοχές, με λευκά άμφια και επιτραχήλια στα χρώματα των ιθαγενικών

τοιχογραφία από το βωμό που βρίσκεται κάτω από το θεατράκι

ρούχων. Όλοι της σχολής της Θεολογίας της Απελευθέρωσης (αυτό θέλει πολλή μελέτη) που αποτέλεσε τη βάση για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των ιθαγενών και την πρώτη ύλη του ζαπατιστικού στρατού. Παρότι η τελετή ήταν πολύ ενδιαφέρουσα, δεν θα κρύψω ότι κυκλοφορούν διάφορες φωτογραφίες που με δείχνουν στις αγκάλες του Μορφέα…

Συγκινητική στιγμή ήταν ένα θεατρικό που παρουσιάσιασαν πιτσιρίκια, παιδιά επιζώντων από τη σφαγή. Ένα παιδάκι δέντρο, γύρω του παιδάκια ζωάκια και παιδιά  χωρίς μεταμφίεση. Ο θάνατος ήρθε να τους σκοτώσει όλους. Κι όμως ήρθαν άλλοι και άρχισαν να τραγουδούν για την ελπίδα και την ειρήνη. Θα ρωτήσεις γιατί τραγουδάμε, απε

ο βωμός (το santuario θέλω να αποδώσω αλλά δεν βρίσκω λέξη)

ύθυνε ο μεγαλύτερος το λόγο στους παραστρατιωτικούς και στην αστυνομία. Γιατί αυτό μας δίνει δύναμη. Και συνέχισε να τους δίνει δύναμη ακόμη και αφότου βγήκαν οι παραστρατιωτικοί από τη φυλακή. Και όλοι μαζί ενωμένοι έδιωξαν το θάνατο. Και επέστρεψαν τα πουλιά και τα ζώα, και τα παιδιά έβαλαν κλαδιά και λουλούδια στο παιδάκι δέντρο που άνθιζε.

Λίγο πριν το κλείσιμο της τελετής με τη δέηση στο βωμό που βρίσκεται κάτω από το θεατράκι απονομήθηκαν 45 σταυροί στις οικογένειες των δολοφονηθέντων. Κάποιοι συγκένρωσαν 2-3. Μικρά

τι να 'χασε ο παππούς; αδερφό, γυναίκα, γιο, κόρη, εγγόνι; όλους μαζί;

παιδιά και γέροντες που μετά βίας περπατούσαν ήρθαν να παραλάβουν τους σταυρούς των δικών τους. Κι όμως δεν ακούστηκε ούτε ένας λιγμός, δεν κύλησε ούτε ένα δάκρυ. Σχολιάζοντάς το μετά με μια φίλη Μεξικάνα, θα μου επιβεβαίωνε αυτό που ήδη έχω παρατηρήσει. Οι κηδείες είναι γενικά γιορτινές.

Τους ήχους του κοινοτικού γεύματος που μας πρόσφεραν συνόδευαν οι ήχοι από τις κιθάρες και το τραγούδι της αντιπροσωπίας του Σαν Σαλβαδόρ Ατένκο. «Ελάτε να κάνουμε κέφι σύντροφοι. Χωρίς χαρά δεν υπάρχει αγώνας. Λαός ενωμένος ποτέ νικημένος. Ζήτω το Ακτεάλ. Ο Ζαπάτα ζει, ο αγώνας συνεχίζεται».

Σχετικοί σύνδεσμοι:

το κοινοτικό ραδιόφωνο των Αμπέχας μετέδιδε ζωντανά τους εορτασμούς του τριημέρου

το χτένισμα των κοριτσιών της χορωδίας, αλλά και πολλών γυναικών κάθε ηλικίας με κορδέλες σε διαφορετικά χρώματα

ένα πραγματικό έργο τέχνης το πόντιουμ

δεν μπόρεσα ν' αντισταθώ να μη βάλω σ' αυτή τη φωτογραφία. Την έβγαλα τον περασμένο μήνα, όταν δεν είχε πολύ κόσμο το χωριό

θα κλείσω με το πανό που ήταν στο φόντο: "Συνεχίζουμε ν' αντιστεκόμαστε και να χτίζουμε την αυτονομία"...

Advertisements
Published in: on Δεκέμβριος 24, 2010 at 00:27  9 Σχόλια  

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2010/12/24/%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%cf%87%ce%b1%cf%81%cf%89%cf%80%ce%ae-%ce%b5%cf%80%ce%ad%cf%84%ce%b5%ce%b9%ce%bf%cf%82-%ce%b7-%cf%83%cf%86%ce%b1%ce%b3%ce%ae-%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%b1%ce%ba%cf%84%ce%b5%ce%ac%ce%bb/trackback/

RSS feed for comments on this post.

9 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Υπέροχο ποστ! Ευχαριστω :))
    ..στο πνεύμα των χριστουγέννων..

  2. aqua, πολύ βιαστικά για να προλάβω το καράβι 🙂 :
    καλή χρονιά βρε! χρόνια πολλά και ό,τι ποθείς, πάντα με δύναμη και αγάπη για τον κόσμο, και λοιπά στα οποία δεν τα καταφέρνω, αλλά τέλος πάντων. Να προσέχεις ε; Θέλουμε να σε ξαναδούμε στη μακρινή ανατολή 🙂
    (πολύ ωραίο ποστ)

  3. Ροδιά καλώς όρισες! Από πνεύμα των χριστουγέννων δεν γνωρίζω, αλλά φαντάζομαι για καλό το λες! Να ‘σαι καλά!

    Δύτη ελπίζω να πρόλαβες το καράβι! Ούτε εμένα είναι το φόρτε μου οι χριστουγεννιάτικες ευχές. Καλή, δημιουργική και επαναστατική χρονιά να έχουμε! Μου ‘χουν λείψει οι κουβέντες μας και το λαμπερό μυαλό σου! Φιλιά στην οικογένειά σου!

  4. Εξαιρετική ανάρτηση aqua. Καλά Χριστούγεννα και γρήγορα πίσω για όλες τις λεπτομέρειες που δε χωράνε σε μερικές αράδες. Φιλιά!

    • Να ‘σαι καλά mindkaiser! Κι εσύ να περάσεις όμορφα! Το αρχικό πλάνο άλλαξε! Δεν γυρίζω δεν γυρίζω! Φιλέρος

      Υ.Γ. Εδώ με λένε aqua!

  5. […] που συμπαραστάθηκε έμπρακτα στην κοινότητα μετά τη σφαγή στο Ακτεάλ το 1997, και έστειλε 40 μέλη της. Πιθανότατα την ίδια […]

  6. […] του 1997, εννοώντας πιθανότατα τη Σφαγή του Ακτεάλ (εδώ ένα παλιότερο ποστ) αν και δεν την κατονόμασαν. Οι […]

  7. […] του 1997, εννοώντας πιθανότατα τη Σφαγή του Ακτεάλ (εδώ ένα παλιότερο ποστ) αν και δεν την κατονόμασαν. Οι […]

  8. […] που συμπαραστάθηκε έμπρακτα στην κοινότητα μετά τη σφαγή στο Ακτεάλ το 1997, και έστειλε 40 μέλη της. Πιθανότατα την ίδια […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: