γυναίκες, βία και (αυτο)οργάνωση στην Τσιάπας

Η διαμαρτυρία στο Σαν Κριστόμπαλ για την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών δεν είχε πολύ κόσμο, καθώς ένα σημαντικό κομμάτι της διαδήλωνε στην Τούξτλα Γκουτιέρρες, την πρωτεύουσα της Τσιάπας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών στις 25 Νοεμβρίου έγιναν διάφορες δράσεις στο Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, τη μικρή αποικιακή πόλη στα υψίπεδα της Τσιάπας όπου βρίσκομαι. Οργανώθηκε μια συνέλευση γυναικών από το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Γυναικών Τσιάπας (που κάνει εξαιρετική δουλειά), δυο πορείες, μια περφόρμανς στους δρόμους του κέντρου, προβολές και συζητήσεις.  Όλα πολύ εκπαιδευτικά. Αυτό όμως που δεν μπόρεσα να διαχειριστώ ήταν ένα βίντεο με πρωταγωνίστριες οικιακές βοηθούς στην Τσιάπας, σε μια προβολή που οργάνωσε η ομάδα Promedios.

Κορίτσια 10-11 ετών, συχνά αφότου έχουν γνωρίσει την καλή πλευρά της οικογένειας (ξυλοδαρμούς και βιασμούς), της οικονομικής κατάστασης και των υποδομών (ελλείψης βασικών τροφίμων και πόσιμου νερού), κατεβαίνουν στις πόλεις για να γνωρίσουν τα καλά πράγματα που έχει να τους προσφέρει η κοινωνία (ρατσισμό, διάκριση, κακομεταχείριση, πολλές ώρες δουλειάς με ελάχιστα χρήματα και χωρίς ασφάλιση, σεξουαλική παρενόχληση, βιασμούς). Οι περισσότερες όταν κατέβηκαν στις πόλεις για να δουλέψουν μιλούσαν μόνο τις ιθαγενικές τους γλώσσες, και όχι ισπανικά, πράγμα που από μόνο του ενέχει μια βία για ένα κορίτσι που αποχωρίζεται λόγω φτώχειας την οικογένειά του και το οικείο περιβάλλον, για να έρθει σε μια αφιλόξενη πόλη και ένα σπίτι χωρίς οικογένεια. Οι γυναίκες αφηγούνταν τις ιστορίες τους, κάποιες κλαίγοντας, κάποιες χαμογελώντας. Κι αυτό που μπορούσες να δεις ήταν βία από όλες τις πλευρές, από το κράτος, την κοινωνία, το εργασιακό περιβάλλον, την οικογένεια -πριν και μετά το γάμο. Μια βία χωρίς έξοδο κινδύνου. Χαρακτηριστικά, μια από τις πρωταγωνίστριες του ντοκιμαντέρ έλεγε ότι ήθελε να φύγει από το σπίτι όπου δούλευε, αλλά δεν ήξερε το δρόμο για το χωριό της…

Δηλωτικό της κατάστασης είναι ότι υπάρχει οργάνωση που ασχολείται συγκεκριμένα με τις δολοφονίες γυναικών (Observatorio Ciudadano Nacional del Feminicidio, που αποτελείται από 46 οργανώσεις σε 18 πολιτείες). Η ανακοίνωση που έβγαλαν με αφορμή τη συγκεκριμένη μέρα βασίζεται σε μια έρευνα που διεξήχθη σε 11 από τις 32 πολιτείες του Μεξικού για το διάστημα μεταξύ Γενάρη 2009 και Ιουνίου 2010. Τα θύματα είναι τόσα που έχουν χάσει τα ονόματά τους κι έχουν μετατραπεί σε αριθμούς:

  • 1.728 δολοφονίες μόνο σε αυτόν τον 1,5 χρόνο (η πόλη Χουάρεζ δεσπόζει στον κατάλογο με 567 δολοφονίες. Από την ίδια περιοχή είναι περίφημη υπόθεση του «Βαμβακόκαμπου» (Campo Algodonero) όπου το 2001 ανακαλύφθηκαν σ’ ένα βαμβακοχώραφο τα πτώματα μιας γυναίκας και δύο κοριτσιών).
  • 40,9% του προαναφερθέντος αριθμού ήταν νεαρές γυναίκες, 11-30 ετών.
  • «στο 50% των περιπτώσεων οι τοπικές αρμόδιες αρχές δεν γνωρίζουν το κίνητρο των δολοφονιών» (ο φίλος που κάθεται δίπλα μου και δουλεύει στη Διεθνή Αμνηστία σχολιάζοντας αυτήν την ασαφή πρόταση μού είπε ότι απλά δεν κάνουν έρευνες).
  • από τις καταγεγραμμένες περιπτώσεις μόνο το 40% λαμβάνουν κάποια καταδικαστική ποινή).

"Αυτό το σώμα είναι δικό μου. Μην τ' αγγίζεις, μην το βιάζεις, μην το σκοτώνεις" έγραφαν τα πλακάτ της περφόρμανς σε διάφορες γλώσσες με φωτογραφίες και πίνακες καλλιτεχνών από διαφορετικές χώρες. Παιρνώντας από τους δρόμους τους κέντρου, κάποιοι ιθαγενείς διαμαρτυρήθηκαν σκανδαλισμένοι. Το σώμα δεν είναι δικό μας, αλλά του θεού...

Η ίδια έρευνα κατέγραψε 11.794 περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης. Αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Γραμματεία Υγείας,  καταγράφονται κάθε χρόνο 120 χιλιάδες βιασμοί, που μεταφράζονται σε έναν κάθε 4 λεπτά (με ασφάλεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα νούμερα είναι πολλαπλάσια, καθώς η πλειονότητα των περιπτώσεων δεν φτάνει στις αρμόδιες αρχές ή σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων). Από τους 4.773 καταγεγραμμένους βιασμούς, επετράπηκαν μόνο 36 εκτρώσεις (η έκτρωση είναι παράνομη σε όλες τις πολιτείες εκτός από την πολιτεία του Μεξικού).

Επιπλέον οι ιθαγενείς γυναίκες υποφέρουν από διπλή διάκριση, ως ιθαγενείς και ως γυναίκες, όπως είχε τονίσει στο μεξικανικό κοινοβούλιο η διοικήτρια Εστέρ ως εκπρόσωπος της Παράνομης Ιθαγενικής Επιτροπής-Γενικής Διοίκησης των Ζαπατίστας στις 28 Μαρτίου του 2001.

Μέσα σ’ όλη αυτήν την κακοδαιμονία έρχεται η ελπίδα: οι διεκδικήσεις των γυναικών, η αυτοοργάνωση, η δράση των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και μετά την εξέγερση των ζαπατίστας (1994), τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο στην Τσιάπας, αλλά και στο Μεξικό.

Φίλοι εδώ μού έλεγαν ότι πριν το 1994, οι ιθαγενείς της Τσιάπας δεν φορούσαν τις παραδοσιακές τους ενδυμασίες μέσα στην πόλη και ντρέπονταν να μιλήσουν τη γλώσσα τους. Τα πράγματα άλλαξαν, όπως μπορεί να διαπιστώσει κάθε επισκέπτης στο Σαν Κριστόμπαλ. Η «περήφανη οργή» έφερε τις διεκδικήσεις για αξιοπρέπεια και σεβασμό, για αποδοχή της διαφορετικότητας, για τη δημιουργία «ενός κόσμου όπου χωράνε πολλοί κόσμοι». Και όπως λένε  «ένας άλλος κόσμος είναι ήδη εφικτός».

Στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Elena Poniatowska με τίτλο «Ο αγώνας των γυναικών για σεβασμό, βήμα προς βήμα» (στο Zapatista Reader, επιμ. Tom Hayden, 2001) σημειώνει ότι η πρώτη πραγματική ζαπατιστική εξέγερση δεν ήταν το 1994, αλλά το 1993. Θα αναπαράγω από μνήμης κάποιες πληροφορίες γιατί δεν έχω πρόσβαση στο βιβλίο. Το 1993 λοιπόν, έπειτα από μια περιοδεία γυναικών ζαπατίστας στα οργανωμένα χωριά, συντάχθηκε μια λίστα αιτημάτων που οι γυναίκες ζήτησαν να γίνουν αποδεχτά από το ζαπατιστικό στρατό. Ο Επαναστατικός Νόμος για τις Γυναίκες απαρτίζεται από 10 άρθρα που διεκδικούν: πρόσβαση στα κοινά, δικαίωμα στην εργασία και στη δίκαιη αμοιβή, δικαίωμα στην επιλογή συζύγου (άρνηση εξαναγκαστικού γάμου) και στην απόφαση του αριθμού των παιδιών τους, δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στη διατροφή, τιμώρηση της κακομεταχείρισης γυναικών, δικαίωμα συμμετοχής στη διοίκηση του EZLN. Όπως το περιγράφει η Poniatowska στο άρθρο της, τα αιτήματα των γυναικών έφεραν πραγματικό σοκ στους παρευρισκόμενους άντρες. Μετά την υιοθέτηση των αιτημάτων, κάποιος σχολίασε ότι ήταν ευτυχής που η γυναίκα του δεν μιλούσε ισπανικά. Και κάποια συντρόφισσα έσπευσε να απαντήσει ότι ατύχησε, γιατί ο νόμος θα μεταφραζόταν σε όλες τις ιθαγενικές γλώσσες της Τσιάπας! Χρόνια αργότερα, με διεκδίκηση των γυναικών απαγορεύτηκε το αλκοόλ σε όλα τα ζαπατιστικά χωριά.

"Φτάνουν οι δολοφονίες των γυναικών, φτάνει η ατιμωρησία, ούτε μία γυναίκα λιγότερη, ούτε μία δολοφονημένη παραπάνω"

Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ που ανέφερα στην αρχή του ποστ είναι «Ήμασταν ευχαριστημένες, αλλά όχι». Οι γυναίκες οικειακοί βοηθοί δούλευαν (και δουλεύουν) σε άθλιες συνθήκες με εξευτελιστικούς μισθούς και παρ’ όλα αυτά, αν η κακομεταχείριση δεν ήταν πρόδηλη, ήταν ευχαριστημένες, όπως δήλωσαν αρκετές, ακριβώς επειδή έχουν εργασία. Μέχρι να έρθει κάποια συναδέλφισσα, οργανωμένη, και να τους πει πόσα θα έπρεπε να παίρνουν, ή η κακομεταχείριση να φτάσει στο απροχώρητο. Κι έχουν οργανωθεί, με το δικό τους σωματείο, που το παρουσίασαν πολύ ταπεινά σε μια συζήτηση την Παρασκευή που πέρασε.

Η Φεμινιστική Συνάντηση Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής το 1985 καθιέρωσε την 28η Σεπτεμβρίου ως ημέρα Εκστρατείας για την Αποποινικοποίηση της Έκτρωσης σε αυτήν την περιοχή. Αυτήν την ημέρα είχε στηθεί ένα κιόσκι στην Πλατεία του Καθεδρικού Ναού (που οι αρχές ονομάζουν «Πλατεία Ειρήνης» και οι ζαπατίστας «Πλατεία Αντίστασης») στο κέντρο του Σαν Κριστόμπαλ που ενημέρωνε για τους τρόπους αντισύλληψης (μόνο τους βασικούς ήξερα!) και τη δράση διάφορων οργανώσεων γυναικών. Ως αποτέλεσμα του αγώνα διαφόρων οργανώσεων, ψηφίστηκε το 1999 ένας νόμος (ο ΝΟΜ-046) που υποδεικνύει τον τρόπο μεταχείρισης των γυναικών θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης, με ιδιαίτερη έμφαση στο δικαίωμα έκτρωσης. Ενδεχομένως φυσικά η περίπτωση Παουλίνας, που το 2009 έφτασε μέχρι Διααμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, να μην είναι η μόνη. Το 13χρονο κορίτσι βιάστηκε από ένα διαρρήκτη και οι προσπάθειές της μαζί με τη μητέρα της να διακόψει την εγκυμοσύνη της έννομα βρήκαν κάθετα αντίθετο τον κυβερνήτη της Μπάχα Καλιφόρνια που εξαπέλυε σφοδρές απειλές εναντίον των δυο γυναικών. Ως εκ τούτου, πολλές γυναίκες, θύματα βιασμού ή μη, καταλήγουν σε παράνομες εκτρώσεις, με κίνδυνο τη ζωή τους.

Η Διεθνής Μέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών (δεν ξέρω πόσο διεθνής είναι αλλά τέλος πάντων) καθιερώθηκε στις 25 Νοεμβρίου ως ημέρα μνήμης της δολοφονίας τριών γυναικών, των αδερφών Teresa, Patria και Minerva Miraval, την ίδια μέρα το 1960 στη διάρκεια του αγώνα τους κατά του δικτάτορα της Δομινικανικής Δημοκρατίας Rafael Leónidas Trujillo. Οι απειλές, επιθέσεις και δολοφονίες αγωνιστριών έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ως μέρος της γενικότερης ποινικοποίησης των κοινωνικών αγώνων. Αρκετά από τα θύματα του «πολέμου κατά της διακίνησης των ναρκωτικών» που αριθμεί τα τελευταία 4 χρόνια 30.000 νεκρούς συνιστούν στην πραγματικότητα επιθέσεις κατά των οργανωμένων κοινοτήτων και των πρωτοστατούντων τους.

Μόνο το 2010 δολοφονήθηκαν δύο αγωνίστριες, η Χοσεφίνα Ρέγιες το Γενάρη και η Μπέτυ Καρίνιο τον Απρίλη. H Χοσεφίνα Ρέγιες, της οποίας ο γιος δολοφονήθηκε το 2009 από το στρατό, πρωτοστατούσε στους αγώνες της κοιλάδας Χουάρες κατά της καταστολής, της βίας και της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μεριάς του στρατού και των ομοσπονδιακών αρχών. Η Μπέτυ Καρίνιο ήταν μέλος μιας οργάνωσης πληγέντων από μεταλλευτικές στην Οαχάκα και δολοφονήθηκε από επίθεση παραστρατιωτικών σε καραβάνι αλληλεγγύης σε μια αυτόνομη κοινότητα του πολύπαθου δήμου Σαν Χουάν Κοπάλα (στο ίδιο καραβάνι δολοφονήθηκε και ο φιλανδός Tyri Antero Jaakkola). Στο Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας, μόλις την περασμένη βδομάδα απειλήθηκε από παραστρατιωτικούς μια συνεργάτης του κέντρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων FrayBa στο κέντρο της πόλης. Η συγκεκριμένη γυναίκα συνοδευέται από αστυνομικό για την προσωπική της ασφάλεια, καθώς περιστατικά είχαν συμβεί και στο παρελθόν. Αλλά μετά το τέλος μιας συνάντησης σε μια καφετέρια δεν βρήκε τον αστυνομικό να την περιμένει απέξω και είπε να προχωρήσει μόνη της (ο νοών νοήτω)…

οι προσφορές στην τελετή μάγιας πριν την έναρξη της συνέλευσης των γυναικών

Θαρρώ πολύ το έχω μεγαλώσει αυτό το ποστ και ήθελα να το τελειώσω με ελπίδα. Θα το τελειώσω λοιπόν με τη συνέλευση των γυναικών που πραγματοποιήθηκε μια μέρα πριν την πορεία. Μαζευτήκαμε σ’ έναν πολύ αγαπημένο για όλη τη διανόηση της Λατινικής Αμερικής χώρο. Ένα εναλλακτικό πανεπιστήμιο για το οποίο πρέπει να γράψω ένα ποστ κάποια στιγμή. Η συνέλευση άρχισε με μια ιθαγενική τελετή και μετά μ’ ένα θέατρο (δεν παρακολούθησα κανένα από τα δύο γιατί άργησα να πάω). Μετά προσδιορίσαμε τι είναι φτώχεια και πού οφείλεται, τι σημαίνει διατροφή και διατροφική κρίση. Έπειτα χωριστήκαμε σε διαφορετικά εργαστήρια: φτώχεια και διατροφική κρίση, προβλήματα γης, δικαιοσύνη, δικαιώματα και δημόσιες υπηρεσίες, κι ένα εργαστήρι για τους άντρες που θα έρχονταν (ήταν τρεις, είχαν όλα τα παραπάνω θέματα και επιπλέον τις σχέσεις εξούσίας και υπαγωγής, και έκαναν εξαιρετική δουλειά). Έπειτα ξαναενωθήκαμε και ακούσαμε τα πορίσματα κάθε εργαστηρίου, βγάλαμε κάποια γενικά πορίσματα και τα συνθήματα που θα γράφαμε στα πανό.

Από τις περίπου 60 γυναίκες που ήμασταν, η πλειονότητα ήταν ιθαγενείς από διάφορες κοινότητες που ήρθαν ειδικά γι’ αυτό, με τα μωρά τους να θηλάζουν και τα παραδοσιακά τους ρούχα. Τα εργαστήρια ήταν πολύ ενδιαφέροντα, αλλά πιο ενδιαφέροντα ήταν τα διαλείμματα που μπορούσα να μιλήσω με διάφορες γυναίκες. Τι πρόβληματα έχουν, για τις κολλεκτίβες και τις οργανώσεις που έχουν δημιουργήσει στις κοινότητες τους, αλλά και μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων, και τους τρόπους που αγωνίζονται κατά τις πατριαρχίας, των διακρίσεων, του αποκλεισμού τους. Πώς αγωνίζονται στο δικαίωμα της επιλογής. Και ναι, αυτό ήταν ελπίδα…

Υ.Γ.1: Μια αντίστοιχη συνέλευση το 1999 είχε μαζέψει περίπου 600 ιθαγενείς γυναίκες, και από τις συζητήσεις και τις ομάδες που δημιουργήθηκαν προέκυψε ένα εγχειρίδιο που το έχω εδώ δίπλα μου. Τα έχασα τα καλά…

Υ.Γ. 2: Για τους ισπανόφωνους που ενδιαφέρονται να μάθουν λίγα ακόμη εδώ είναι το κείμενο για την Παγκόσμια Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών των οργανώσεων που είχαν την ιδέα της συνέλευσης. Δυστυχώς το πολύ ενδιαφέρον κείμενο της Παγκόσμιας Πορείας Γυναικών της Τσιάπας δεν το ανέβασαν…)

Advertisements

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2010/11/29/%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b5%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bf%cf%81%ce%b3%ce%ac%ce%bd%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%84%cf%83%ce%b9%ce%ac%cf%80/trackback/

RSS feed for comments on this post.

3 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Μια καλή φίλη μού είπε για την ταινία Border Town που μιλάει για την πόλη Χουάρες. Οι ροζ σταυροί που φαίνονται μεταξύ των λεπτών 8:30 και 9 είναι από την υπόθεση του «Βαμβακόκαμπου». Δεν ξέρω αν και οι εικόνες των πτωμάτων που εμφανίζονται είναι οι αυθεντικές…

  2. Το Χουάρεζ είναι μια από τις λίγες διαιρεμένες πόλεις στον κόσμο. Ναι, δεν είναι μόνο η Λευκωσία. Το άλλο μισό είναι το Ελ Πάσο. Πριν καιρό που είχα βάλει μια φωτογραφία, ήταν από το πέρασμα ανάμεσα στις δυο πόλεις, και χώρες. Χαράματα κάθε πρωί χιλιάδες Μεξικανές που διαθέτουν το προνομιούχο πάσο, περνάνε στην από κει πλευρά για να αναλάβουν υπηρεσία σε σπίτια, ξενοδοχεία, εστιατόρια, κ.α. Αργά το απόγευμα γυρνούν, συνήθως φορτωμένες με ένα σεντόνι μπόγο, που περιέχει άπλυτα που θα πλύνουν και θα σιδερώσουν, για να τα επιστρέψουν σε σακβουαγιάζ την επομένη.

    Παράλληλα, και σε όλη τη διαδρομή των συνόρων μέχρι τη Τιχουάνα και την Καλιφόρνια διεξάγεται ο διαρκής και σκληρός πόλεμος των λαθρομεταναστών με τους Αμερικανούς συνοροφύλακες και ο ακόμη σκληρότερος των λαθρεμπόρων ναρκωτικών. Μέσα στο Χουάρεζ και σε όλο το βόρειο Μεξικό ο πόλεμος των τελευταίων με την αστυνομία και το στρατό είναι τόσο σκληρός που το ηθικό της αστυνομίας είναι ανύπαρκτο. Οι μαζικοί τάφοι που κατά καιρούς έρχονται στο φως είναι η κορυφή του παγόβουνου
    http://www.reuters.com/article/idUSN1764790620071217
    http://www.boston.com/bigpicture/2010/10/marijuana.html
    http://www.reuters.com/search?blob=Juarez+mexico&x=24&y=4

  3. […] που δολοφονούνται ακριβώς επειδή είναι γυναίκες. Εδώ ένα παλιότερο ποστ], ένας δάσκαλος είπε πως η απάντηση […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: