η «ημέρα των νεκρών» στο Σαν Χουάν Τσαμούλα

πιτσιρίκια που μου τραγούδησαν προχτές το βράδυ στο κέντρο του Σαν Κριστόμπαλ. Χτες το βράδυ πέρασαν και από τη γειτονιά μου, αλλά, προς μεγάλη μου απογοήτευση, δεν χτύπησαν την πόρτα μου…

Τι καταπληκτική γιορτή! Τι καταπληκτική ιδέα! Μια γιορτή για τη ζωή, τιμώντας το θάνατο και τους αγαπημένους νεκρούς.

Η γιορτή διαρκεί τρεις ημέρες. Τις νύχτες στην πόλη του Σαν Κριστόμπαλ, μεγάλοι και μικροί ντύνονται νεκροί, διαβολάκια ή μάγοι. Τα πιτσιρίκια γυρνούν στους δρόμους τραγουδώντας ένα τραγουδάκι «είμαστε αγγελάκια που κατεβήκαμε στη γη» και συγκεντρώνουν γλυκά (αλλά και χρήματα) στα καλαθάκια τους.

Σήμερα το πρωί λοιπόν, 2 Νοεμβρίου, ανήμερα της γιορτής, ξεκίνησα για ένα χωριό ιθαγενών μάγιας, της φυλής των τσοτσίλ, το Σαν Χουάν Τσαμπούλα (βλ. και Τελετουργίες σ’ ένα χωριό ιθαγενών της Τσιάπας, καθώς πρόκειται για το ίδιο χωριό ). Το χωριό βρίσκεται στα 2.200 μ. και είναι αυτόνομη περιοχή. Οι κάτοικοί του διατηρούν πανάρχαια έθιμα και μαζί με τους χριστιανούς αγίους λατρεύουν και τον ήλιο, που δίνει δικαιοσύνη και κατανοεί άντρες και γυναίκες. Η πολιτική ζωή είναι στενά συνδεδεμένη με τη θρησκευτική: οι πολιτικοί αρχηγοί έχουν και πνευματικές αρμοδιότητες, οι εκλογές συνδέονται με γιορτές αγίων, οι ιθύνοντες σημειώνονται σε ιερά βιβλία και συγκεντρώνονται σε ιερούς χώρους. Ιερές πηγές, ιερά βουνά, ιερά δάση περιστοιχίζουν το χωριό.

το χωριό του Σαν Χουάν Τσαμούλα, που σύμφωνα με την παράδοση χτίστηκε στη θέση λίμνης που αποξήρανε ο Αγ. Ιωάννης. Στη μέση διακρίνεται η εκκλησία του.

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Άγιος Ιωάννης (Σαν Χουάν) μαζί με άλλους αγίους (τους Λορέντζο, Πέτρο, Αντρέα, Παύλο, Μιχαήλ, Σεβαστιανό και Αικατερίνη) εγκατέλειψαν τον αφιλόξενο τόπο τους στα βουνά όπου δεν μπορούσαν να επιβιώσουν και έπειτα από μακρά αναζήτηση έφτασαν σε μια λίμνη, όπου τα ζώα τους σταμάτησαν να ξεδιψάσουν. Μόλις ο Αγ. Ιωάννης ανακοίνωσε στην εκλεκτή ομήγυρη ότι είχαν φτάσει στον προορισμό τους, κατέφτασε ο ιδιοκτήτης της περιοχής. Ο Αγ. Ιωάννης τού ζήτησε την άδεια να χτίσει το σπίτι του στη μέση της λίμνης. Στις αντιρρήσεις του ιδιοκτήτη («πώς θα το κάνεις;» και «εγώ πού θα μείνω») του απάντησε ότι θα μπορούσε να αποξηράνει τη λίμνη και να μείνουν και οι δυο. Και συμφώνησαν. Ο Αγ. Ιωάννης κράτησε το λόγο του και αποξήρανε τη λίμνη, αφήνοντας τρεις πηγές για τις διαφορετικές συνοικίες του σημερινού χωριού, που έχει χτιστεί ακριβώς σ’ αυτό το μέρος.

Το νεκροταφείο του χωριού βρίσκεται στα ερείπια της εκκλησίας του Αγ.

Τα ερείπια της εκκλησίας του Αγ. Σεβαστιανού και το νεκροταφείο ανήμερα της Ημέρας των Νεκρών

Σεβαστιανού, καθώς, αφότου έφτασαν οι άγιοι στην περιοχή, αποφάσισαν να ζήσουν χώρια. Ένας σεισμός σχεδόν κατάστρεψε την εκκλησία του και οι κάτοικοι, για να μην τραυματιστεί ο Αγ. Σεβαστιανός, τον μετέφεραν στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη (όπου έμενε αρχικά καθώς ήταν νεαρός για να μείνει μόνος του). Πολλές φορές προσπάθησε να επιστρέψει στην εκκλησία του και οι κάτοικοι τον γύριζαν στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη. Κι αφού συνειδητοποίησε ότι υπήρχαν πολλοί πιστοί εκεί, αποφάσισε τελικά να μείνει. Στα ερείπια της εκκλησίας του Αγ. Σεβαστιανού, χτίστηκε στη συνέχεια το νεκροταφείο, όπου βρέθηκα σήμερα το πρωί.

τραγούδια κατά παραγγελία για το νεκρό

Για τους ιθαγενείς ο θάνατος είναι απλά μια μετάβαση σ’ ένα άλλο επίπεδο. Μου έλεγε ο αργεντίνος συγκάτοικός μου ότι στο Περού (θα τον ρωτήσω κι αν είναι λάθος θα το διορθώσω) ότι οι νεκροί συμμετέχουν στις παραδοσιακές συνελεύσεις, και οι ζωντανοί σωπαίνουν για να τους ακούσουν.

Την Ημέρα των Νεκρών κατεβαίνουν από το μέρος όπου ξεκουράζονται επιστρέφοντας στις οικογένειές τους. Πριν την ισπανική κατάκτηση, αυτή η μέρα γιορταζόταν το καλοκαίρι. Οι Ισπανοί προσπαθώντας να την εξαλείψουν, την μετέφεραν στη γιορτή των Αγίων Πάντων. Η ημερομηνία άλλαξε, αλλά τα

προσφορές για το νεκρό

τελετουργικά παρέμειναν. Πικ νικ στήνονται στα νεκροταφεία και ορχήστρες παίζουν  αγαπημένα κομμάτια του νεκρούπάνω από τους τάφους. Στα σπίτια στήνονται μικροί βωμοί προς τιμήν των νεκρών, ιδιαίτερα αυτών που δεν έχουν κλείσει χρόνο, μαγειρεύονται τα αγαπημένα τους φαγητά και καλούνται τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Στο Σαν Χουάν κανείς δεν έκλαιγε, καθώς είναι μια μέρα που γιορτάζεται η ζωή. Καθώς ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Και για μια ακόμη φορά ένιωσα πόσο φτωχός είναι ο πολιτισμός μας…

Βρήκα κι εγώ έναν τάφο απόμενο κι έρημο, να κάνω προσφορά στους δικούς μου νεκρούς. Ένα αγοράκι (κανένας τάφος δεν έγραφε ηλικία) που πέθανε το 1999. Μόνο που εγώ δεν μπορούσα να το δω γιορτινά…

Advertisements

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2010/11/02/%ce%b7-%ce%b7%ce%bc%ce%ad%cf%81%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%bd%ce%b5%ce%ba%cf%81%cf%8e%ce%bd-%cf%83%cf%84%ce%bf-%cf%83%ce%b1%ce%bd-%cf%87%ce%bf%cf%85%ce%ac%ce%bd-%cf%84%cf%83%ce%b1%ce%bc%ce%bf/trackback/

RSS feed for comments on this post.

16 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Έτσι και στη Μαδαγασκάρη, ξέρεις.

    Το διάβασες το «Κάτω απ’ το ηφαίστειο»;

    • Δεν το διάβασα ρε συ Δύτη! Δυστυχώς με τα πολλά θεωρητικά και τα ισπανικά, την πλήρωσε η λογοτεχνία…

  2. Δες κι αυτό! Είχα δει ένα σχετικό ντοκιμαντέρ κάποτε που δε θυμάμαι πως λέγεται. Στο ντοκιμαντέρ, σ’ ένα χωριό κάπου στην Ήπειρο, οι συγγενείς του νεκρού ξέθαβαν τα κόκκαλα του νεκρού και τα έπλεναν με κρασί, ενώ έτρωγαν και τραγουδούσαν γύρω από τον τάφο (τα κόκκαλα δεν επέστρεφαν στον τάφο, αλλά έμπαιναν νομίζω στο οστεοφυλάκιο). Το ανέφερα στη μαμά μου και μου είπε ότι και στις Σέρρες, στο δικό μας χωριό, τηρούσαν ένα παρόμοιο έθιμο το Πάσχα.
    Λες τελικά όπως και τα ανέκδοτα, τα ταφικά έθιμα να είναι διεθνή?
    Θυμήθηκα επίσης ότι ο Πετρόπουλος αναφέρει ότι στην Ιταλία θάβανε τους αναρχικούς όρθιους, μ’ ένα μπουκάλι κόκκινο κρασί στα χέρια!..
    Ζηλεύω που ήσουν σήμερα εκεί!

    • Μ’ αυτά και μ’ αυτά ξέχασα το λινκ:

      • Κα-τα-πλη-κτι-κό! Ευχαριστώ Υπορεαλισμέ! Το ‘χω σκεφτεί αρκετές φορές ότι όταν μιλάω για τον «πολιτισμό» του οποίου είμαι κοινωνός είναι ο χωρίς ρίζες πολιτισμός μιας απρόσωπης πόλης και ότι οι επαρχίες είναι πλούσιες σε παραδόσεις που δεν τις γνωρίζω. Και ντρέπομαι που έχω έρθει στην άκρη του κόσμου χωρίς να έχω επιδιώξει να κάνω μια γύρα εντός Ελλάδας και να μάθω… Οψόμεθα!

  3. Halloween

    • Χωρίς να ξέρω πολλά για το Χαλλουΐν Στάζυ, έχω την αίσθηση ότι έχει περισσότερο αποτροπιαστικό χαρακτήρα παρά συμφιλιωτικό. Κάτι σαν την γκόθικ παράδοση. Δεν ξέρω πολλά βέβαια…

      • Ναι, δεν έχει σχέση, παρά τη χρονική σύμπτωση· παρά μόνο στη σχετική εμπορευματοποίηση…

        Να και μερικά χρόνια πιο πριν, πιο βόρεια:

  4. Και οι Κινέζοι έχουν αντίστοιχη Ημέρα των Νεκρών. Δες π.χ. εδώ τον πατέρα Ιωνά, ορθόδοξο ιεραπόστολο στην Ταϊβάν, πώς θρηνεί που η κουλτούρα του Halloween επιβάλλεται και εξορίζει την παραδοσιακή κινέζικη.

    • Καλώς όρισες, Elia! Πολύ ενδιαφέρον!
      Παρεμπιπτώντως γνώρισα κι εγώ σήμερα δυο ιεραποστόλισσες στο Μεξικό που είχαν βγει για ψώνια, βαμμένες και ντυμένες στην τρίχα. Αμερικανίδες μάρτυρες του Ιαχωβά. Εξελίσσονται με την εποχή και οι ιεραποστολές (και για τον πατέρα Ιωνά ο 21ος όροφος και οι φωτογραφίες με το κινητό, έχουν να πουν).

      • Α,ξέχασα το μπλογκ! Κι άλλο πόιντ στον πατέρα Ιωνά!

        • Και στη σύγχρονη Ελλάδα έχουμε καθιερωμένη Ημέρα των Νεκρών, μόνο που συνήθως την ονομάζουμε «Κυριακή των Εκλογών».
          Είναι ωραίος ο π. Ιωνάς, εγώ τον διαβάζω τακτικά και τον εκτιμώ.
          Θα στείλω το link από το μπλογκ σου και στην Τ. η οποία σας συμπάθησε πολύ, κι εσένα και τον κ. Δύτη.

          • Χαχαχα! Σωστός!
            Αν φάνηκε πως είχε καποιου είδους ειρωνεία το σχόλιο μου για τον π. Ιωνά, δεν είχα τέτοια πρόθεση. Απλά σ’ εμάς τους απέξω φαίνεται περίεργη η υιοθέτηση της τεχνολογίας σε τομείς που θεωρούμε παραδοσιακούς (και έχουμε αυτήν την αίσθηση, ακριβώς επειδή είμαστε απέξω)…
            Ελπίζω να ‘σαι καλά στην εξωτική για μας τους απέξω Ταϊλάνδη! Φιλιά

  5. Από το λινκ του Ηλία μου κίνησε το ενδιαφέρον το εξής απόσπασμα:

    βεβαια δεν πιστευουν στα ΔΥΤΙΚΑ φαντασματα, ουτε φοβουνται τα εργα δρακουλα κτλ τρομαχτικα που ισως φοβιζουν εμας. ομως αν δουν την φωτογραφια σας μαυροασπρη και λιγο θαμπη…. τοτε τρεμουν διοτι ετσι ειναι ενα φαντασμακα οχι με μακρυα νυχια κτλ…

    Σαν τα φαντάσματα του Κουροσάβα (π.χ. στο «Θρόνο του αίματος»).

  6. […] νεκροί συναντιούνται και πάλι. Με αφορμή τη γιορτή (εδώ μπορείτε να δείτε την εμπειρία από ένα χωριό στην […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: