λίγα λόγια για την Υεμένη

Πολλά που ακούγονται τελευταία για αυτήν την υπέροχη και φιλόξενη χώρα στην οποία είχα την ευτυχία να ζήσω τέσσερις μήνες συνιστούν κλασικά δείγματα δυσεπικοινωνίας ανάμεσα σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, αλλά και την αρτηριοσκλήρυνση της Δύσης (δια στόματος ΗΠΑ) που αρνείται να δεχτεί τη δυνατότητα ύπαρξη μιας παράλληλης και σύγχρονης πραγματικότητας. Ως εκ τούτου θα ήθελα να πω κάποια πράγματα που προέρχονται από τη δική μου αντίληψη για τη χώρα και τους ανθρώπους της, έτσι όπως την έζησα και όσο τους γνώρισα.

Καταρχάς δεν μπορούμε να μιλάμε για ‘Υεμένη’ ως έναν ενιαίο χώρο με κοινό διοικητικό μόρφωμα. Η έννοια του κράτους όπως την αντιλαμβανόμαστε στη Δύση είναι παντελώς ανύπαρκτη σε αυτό το μέρος του πλανήτη. Τα εδάφη της έζησαν για αιώνες απομονωμένα δημιουργώντας διαφορετικά μικροπεριβάλλοντα, με διαφορετικές πολιτισμικές και πολιτικές παραδόσεις. Αυτή η ποικιλομορφία ενισχύθηκε από τις μεγάλες διαφορές του φυσικού τοπίου της χώρας και από τις σχεδόν ανύπαρκτες δυνατότητες μετακίνησης. Το οδικό δίκτυο της Υεμένης αποτελείται ακόμη και σήμερα σε μεγάλο βαθμό από χωματόδρομους, και οι κάτοικοι των διαφορετικών περιοχών έχουν διαφορετική ενδυμασία, διαφορετικές διαλέκτους, διαφορετικές οικογενειακές, πολιτισμικές και πολιτικές πρακτικές. Ενώ στη Σάναα για παράδειγμα είναι αδιανόητο για τις γυναίκες να κυκλοφορούν χωρίς μπούργκα στο δρόμο (όλος ο ρουχισμός είναι μαύρος), γνώρισα ας πούμε κάτι παλικάρια από ένα χωριό κοντά στην Κόκαμπαν, στο οποίο ακόμη δεν υπάρχει πρόσβαση ούτε καν με χωματόδρομο, όπου οι γυναίκες φορούν μόνο μαντήλα, πολύχρωμα ρούχα και η κύριά τους ενασχόληση είναι η παραγωγή και πώληση ψωμιού στο δρόμο. Το γκατ, το βασικό μέσο κοινωνικοποίησης και πάθος των Σαναανέζων, είναι πρακτική αξιοκατάκριτη στη Χοντέιντα, στην οποία η εργασία συνιστά σημαντική αξία, πράγμα που δεν ισχύει για τους κατοίκους στην πρωτεύουσα. Ακόμη και το ισλάμ, που θα μπορούσε να θεωρηθεί το κύριο ενοποιητικό στοιχείο της χώρας, δεν είναι παντού το ίδιο. Δεν συζητάμε για τις φυλές της ερήμου, που έχουν έναν εντελώς διαφορετικό κώδικα, ούτε για τις περιοχές της πρώην βρετανικής αποικίας και μεταγενέστερα Λαϊκής Δημοκρατίας της Υεμένης με πρωτεύουσα το Άντεν (όπου δεν ξέρω αν ακόμη πίνουν την άσπρη σκόνη).

Η φαντασιακή αίσθηση του συνανήκειν, έτσι όπως αναλύεται εξαιρετικά στο βιβλίο του Άντερσον, Φαντασιακές Κοινότητες, δεν υπάρχει στην Υεμένη. Όσες φορές προσπαθούσα να συζητήσω με κόσμο για τον πόλεμο στο βορρά, στην επαρχία της Σάαντα, η αίσθηση που μου δινόταν ήταν σαν ο κόσμος να αναφερόταν σε κάποιο άλλο κράτος. Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν θα μπορούσε να διανοηθεί την ύπαρξη πολέμου σε μέρος του εδάφου της και το γεγονός να μην απασχολεί το σύνολο των κατοίκων της. Και όμως αυτό συμβαίνει στην Υεμένη, ακριβώς γιατί το κράτος δεν γίνεται αντιληπτό ως ενιαίος χώρος, ούτε οι κάτοικοί του ως ‘αδερφοί’.

Αυτή η ποικιλομορφία δεν συνιστά πρόβλημα, ή τουλάχιστον δεν συνιστούσε μέχρι πρόσφατα. Η κυβέρνηση, με τον επί τριακονταετίας πρόεδρό της Σαλάχ Αμπντάλλα Σάλαχ, έρχεται σε συνεννόηση με τοπικούς φορείς ισχύος, σεΐχηδες χωριών και φυλών. Η αποδοχή φυσικά μιας ενιαίας εξουσίας είναι αδιανόητη για το σύνολο των κατοίκων αυτών των εδαφών. Η Υεμένη για αιώνες λειτουργούσε με αυτόν τον τρόπο.

Και σε αυτό το σημείο έρχεται να παρέμβει η Δύση και ο ιμπεριαλισμός της. Γιατί ένα ‘σύγχρονο’ ‘νεωτερικό’ ‘έθνος’ ‘κράτος’ πρέπει να πληροί κάποια χαρακτηριστικά που δεν τα έχει ‘κατακτήσει’ το κράτος της Υεμένης. Και γιατί η Δύση θέλει κάποιον κεντρικό συνομιλητή, που δεν μπορεί να βρει στο πρόσωπο του προέδρου της χώρας, ο οποίος δεν μπορεί να εκπροσωπήσει το σύνολο των εδαφών της. Αυτό δημιουργεί έναν αμφίδρομο κομπλεξισμό: από την πλευρά της η υεμενέζικη κυβέρνηση αντί να υπερασπιστεί τη φυσιολογία του κράτους της, όπως θα μπορούσε, επιδιώκει να επιβληθεί στο σύνολο των εδαφών, δημιουργώντας τοπικές εντάσεις και αντιδράσεις (και ο πόλεμος στο βορρά είναι μία από αυτές). Από την άλλη πλευρά, η Δύση δείχνει για μία ακόμη φορά τον κομπλεξισμό της απορρίπτοντας τη δυνατότητα δρόμων διαφορετικών από τους δικούς της. Για μένα η επιστροφή στην τοπική αυτοδιοίκηση θα ήταν μια λύση για πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη. Στην Υεμένη αυτό υπάρχει και θα εγκαταλειφθεί μόνο με πολύ αίμα στους δρόμους.

Ένα άλλο στοιχείο που μας είναι αδιανόητο και υπάρχει στην Υεμένη είναι ο βαθμός ενδιαφέροντος του κόσμου για την κεντρική πολιτική  σκηνή. Είναι ανύπαρκτος. Η κεντρική διακυβέρνηση είναι ένα ξένο σώμα για το μεγαλύτερο μέρος των Υεμενέζων. Δεν θα συζητήσουν τι συμβαίνει στο κοινοβούλιο. Στη Σάναα αντιμετώπιζαν με στωικότητα τα προβληματα της πόλης, χωρίς να βρίζουν κανέναν πολιτικό. Πολιτικές συζητήσεις δεν συνόδευαν το μάσημα του γκατ. Αυτό έχει τις ρίζες του σε μια πολιτική παράδοση όπου επαγγελματίες του κράτους αναλάμβαναν τα της διακυβέρνησης αφήνοντας τους κατοίκους να διεξάγουν απρόσκοπτα τις ασχολίες τους χωρίς να χρειάζεται να ασχολούνται με την πολιτική. Αυτό συνέβαινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στα περισσότερα αραβικά κράτη.

Και σε αυτό το ζήτημα, υπάρχουν διαφοροποιήσεις: η σοσιαλιστική ιστορία της πρώην Νότιας Υεμένης τής έχει κληροδοτήσει ένα ανθηρό αυτονομιστικό κίνημα. Σε αυτό έχουν ενωθεί ισλαμιστές και σοσιαλιστές, με διαδηλώσεις χιλιάδων ατόμων στο Άντεν αλλά και σε μικρότερες πόλεις (πράγμα αδιανόητο στην υπόλοιπη Υεμένη), με εν ψυχρώ δολοφονίες από την αστυνομία. Οι κάτοικοι του νότου αισθάνονται ότι έχουν καταληφθεί από τη συντηρητικότερη και φτωχότερη πρώην Βόρεια Υεμένη. Ρώτησα πολύ κόσμο τι συμβαίνει στο νότο και τι θέλουν οι κάτοικοι. Ανάμεσά τους ήταν ένας οδοντίατρος, ένας δικηγόρος, ένας μεγαλοεπιχειρηματίας, η κοσμογυρισμένη και επίδοξη πολιτικός φίλη μου κά. Κανείς δεν μπορούσε να μου δώσει μια συνεκτική απάντηση. Κανείς δεν μου είπε αυτό που μόλις έγραψα και κατάλαβα διαβάζοντας τις τοπικές αγγλόφωνες εφημερίδες. Κανένας δεν είχε προβληματιστεί για το θέμα.

Η μη ενασχόληση των κατοίκων με την πολιτική παράγει δύο πραγματικότητες: μια της κυβέρνησης, η οποία αναπαράγεται κατά κόρον στα δυτικά ΜΜΕ τις τελευταίες βδομάδες, τονίζοντας τη διαφθορά και την αυθαιρεσία της, και μία των κατοίκων που παραμένουν φιλόξενοι και υπέροχοι.

Σε αυτό το σημείο είναι αναγκαίο να διευκρινίσω κάτι. Ο χρηματισμός δεν μπαίνει στο καλάθι της διαφθοράς σε κάποιες περιοχές του πλανήτη. Όπως πολύ ορθά έλεγε ένας γάλλος φίλος μου 15 χρόνια κάτοικος Καΐρου, οι θέσεις στο δημόσιο τομέα συνιστούν απλά μια δυνατότητα για επιβίωση, η οποία όμως δεν παρέχεται από το κράτος. Όπως δεν συνιστά χρηματισμό το φιλοδώρημα στα κακοπληρωμένα γκαρσόνια της Ελλάδας, έτσι δεν συνιστά χρηματισμό και η ενίσχυση του εισοδήματος ή κάποιο άλλο δώρο σε κάποιον κρατικό υπάλληλο για να σου κάνε ή να σου «σπρώξει» τη δουλειά σου ή να κάνει τα στραβά μάτια. Αυτό συνιστά ένα πολύ ενοχλητικό στοιχείο για τους Δυτικούς που επισκέπτονται ή διαμένουν σε μη δυτικές περιοχές του πλανήτη, αλλά σε κάποιες απλά έτσι λειτουργούν τα πράγματα. Take it or leave it!

Ένα τελευταίο στοιχείο που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με γεναιοδωρία η Δύση είναι αυτό της θρησκείας. Οι μαυροφορεμένες φιγούρες στους δρόμους της Σάναας, ο αυστηρός διαχωρισμός της γυναικείας και της αντρικής σφαίρας, η ισχυρά πατριαρχική κοινωνία, η πίστη στο Θεό και στο θέλημά του συνιστά για τη Δύση έναν αναχρονισμό. Ο ‘αναχρονισμός’ ως όρος είναι μια έννοια παγίδα που δείχνει τη στενομυαλιά της Δύσης. Ο,τιδήποτε συνιστά ζωντανή πρακτική ΔΕΝ είναι αναχρονισμός. Είναι απολύτως σύγχρονο. Ακόμη και ο σχεδόν προσηλυτιστικός λόγος με τον οποίο ερχόμουν καθημερινά αντιμέτωπη, ιδίως στην περίοδο του Ραμαζανιού, ήταν γιατί δεν μπορούσαν να διανοηθούν οι κάτοικοι της παλιάς πόλης της Σάναας πώς μια κοπελίτσα που τους φαινόταν καθόλα συμπαθητική μπορούσε να οδεύει με μαθηματική ακρίβεια προς την κόλαση. Τον ίδιο λόγο απευθύνει και η Δύση σε αυτές τις χώρες. Όπως στη Σάναα ο κόσμος πίστευε πως γνωρίζει ποιο είναι το σωστό και το ορθό για μένα, έτσι και η Δύση πιστεύει πως γνωρίζει ποιο είναι το σωστό και το ορθό για αυτές τις χώρες και τους πληθυσμούς που ακολουθούν διαφορετικές πρακτικές. Και στις δύο περιπτώσεις η απάντηση είναι η εξάλειψη της διαφορετικότητας. Η απόλυτη ομοιομορφία θα δώσει τη λύση.

Στην Σάναα οι γυναίκες φορούν τη μπούργκα γιατί έτσι είναι τα πράγματα. Σε κάποιες αρέσει σε κάποιες όχι. Ο διαχωρισμός των δύο φύλων ακολουθείται ωστόσο για όλους, ή για σχεδόν όλους. Κι αυτό γίνεται στο εσωτερικό των σπιτιών, και μεταξύ των μελών της ίδιας οικογένειας και έξω από τα ξένα βλέμματα. Δεν ξέρω αν έχω γράψει σε αυτό σε αυτό το ιστολόγιο το περιστατικό που έζησα μια ραμαζανιώτικη μέρα. Ήμουν στο σπίτι των γειτόνων μου, στο γεύμα μετά το τέλος της νηστείας. Είχε έρθει ο αδερφός της γειτόνισσας που ήταν παντρεμένος με την αδερφή του γείτονα (και τα δύο ζευγάρια ήταν πρώτα ξαδέρφια μεταξύ τους, με τις μανάδες τους να είναι αδερφές). Ο αδερφός της γειτόνισσας ήρθε με τη γυναίκα του, αδερφή του γείτονα, και τα δύο παιδιά τους. Στο σπίτι ήταν επίσης η μάνα της γειτόνισσας. Σε κάποια φάση ακούω το ένα από τα δύο παιδιά να μιλάει στην κουζίνα. Νόμισα ότι μιλάει μόνη της. Μετά το γεύμα, ο αδερφός της γειτόνισσας κατέβηκε στο κάτω σαλόνι και εμφανίστηκε ξαφνικά η αδερφή του γείτονα! Γιατί δεν είχε φάει μαζί μας; Δεν ήθελε να τη δει χωρίς μπούργκα ο αδερφός της γειτόνισσας και πρώτος της ξάδερφος. Κάποιες δεν έχουν τέτοιο ζήτημα, άλλες όχι. Σε κάποια άλλη φάση που μαγειρεύαμε με τη γειτόνισσά μου και την αδερφή της, κατέβηκε ο γείτονας. Η αδερφή της γειτόνισσας, που δεν φορούσε μαντήλα, κρύφτηκε πίσω από την πόρτα της κουζίνας. Ήταν ντροπή να τη δει ο γείτονας χωρίς μαντήλα και βαμμένη. Έτσι έχουν τα πράγματα. Σε εμένα και σε σας μπορεί να φαίνονται παράξενα, αλλά είναι απλά διαφορετικά και απολύτως σύγχρονα.

Όσο για την πίστη στο Θεό, μπορεί να έχω πρόβλημα με τη θρησκεία ως σύστημα (έβγαλα το φαρμάκι μου στο προπροηγούμενο ποστ), αλλά στην παλιά πόλη της Σάναας λειτουργούσε…

Παρεμπιπτόντως να πω ότι και σε αυτό το θέμα υπάρχουν διαφορές στο εσωτερικό της χώρας, όπως μπορεί να υποθέσει κανείς ότι συμβαίνει στην πρώην νότια Λαϊκή Δημοκρατία της Υεμένης, όπου, αν και δεν πήγα, άκουσα ότι στο Άντεν κυκλοφορούν γυναίκες στο δρόμο ακόμη και χωρίς μαντήλα.

Παραμεγάλωσε αυτό το ποστ. Ελπίζω να μη σας κούρασα…

Advertisements
Published in: on Φεβρουαρίου 7, 2010 at 00:19  10 Σχόλια  

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2010/02/07/%ce%bb%ce%af%ce%b3%ce%b1-%ce%bb%cf%8c%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%85%ce%b5%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b7/trackback/

RSS feed for comments on this post.

10 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Πολύ σωστά αναφέρεσαι στις πολλές όψεις του πολιτικού και θρησκευτικού Ισλάμ, αλλά και τις «κοσμικές» εκφράσεις της κοινωνίας [όπου έζησες], καθώς πολλοί έχουμε μια εικόνα είτε εξωτική είτε εντελώς σκοτεινή για τον αραβοϊσλαμικό κόσμο. Το ζήτημα της «δυσεπικοινωνίας» σχετίζεται άμεσα και με την άρνηση να δεχτούμε το διαφορετικό, πολύ περισσότερο να το αποδεχτούμε και να συνυπάρξουμε με αυτό (όποιο και αν είναι).
    Άρα δε μας κούρασες, απεναντίας….

  2. Μπράβο, μπράβο, μπράβο! είχα αρχίσει να ανησυχώ για το μπλογκ τώρα που γύρισες.

  3. Ευχαριστώ και τους δυο! Να ‘στε καλά!

  4. στην Τεχεράνη ποια είναι;

    • μπαρδόν;

      • Η aqua_deniza δηλώνει στο twitter ως Location Tehran, Iran… 🙂

        • Πώς φαίνεται ποιος δεν μπαίνει ίντερνετ (=καθυστερημένη απάντηση). Μετά τις εκλογές στο Ιράν και τα γνωστά επακόλουθα είχαν μπλοκάρει τους χρήστες του facebook -για το twitter δεν θυμάμαι- που ήταν στο δίκτυο του Ιράν. Οπότε είχε γίνει λίγο της μοδός στο Κάιρο να αλλάζουμε τους δικτυακούς μας τόπους σε Τεχεράνη κλπ (είμαστε όλοι εκεί κι άλλα τέτοια χίππικα). Ε, και μου ‘μεινε… 😉

  5. διάβαζω ένα βιβλίο και έψαχνα διάφορα για την Υεμένη …έπεσα πάνω σου.ΦΟ-ΒΕ-ΡΗ απιστευτα ζωντανές περιγραφές. Μπραβο!!!!!!!

    • Καλώς όρισες, Καίτη! Σ’ ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια! Δεν είμαι εγώ, αλλά ο τόπος που είναι ζωντανός!
      Καλή συνέχεια!

  6. […] έχουν δυτικές αξίες (της ατομικής ελευθερίας και της δημοκρατίας, για παράδειγμα), ότι θα ντύνονται, διαφορετικά, θα […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: