η ανοησία του αυτονόητου

spoon

Φωτογραφία που θα έπρεπε να μπει στο προηγούμενο ποστ, αλλά ανακάλυψα πρόσφατα αυτό το κουτάλι μας. Γράφει εις την αραβική اهلا وسهلا (άχλαν ουα σάχλαν), έκφραση που χρησιμοποιείται ως χαιρετισμός, καλως όρισμα ή μπορεί να σημαίνει κάτι σαν ‘με τις υγείες σας’. Το κουτάλι είναι φτηνιάρικο, stainless steel (αλλά μοιάζει με νικέλινο), made in Japan... Τους μπαγάσηδες τους γιαπωνέζους!..

Ένα βράδυ στο Κάιρο καθόμουν μ’ έναν αιγύπτιο φίλο στο hostel που έμενα όταν είχα πρωτοέρθει στην πόλη. Στην παρέα ήταν μια νεαρή Γαλλίδα κι ένας μυστακοφόρος Αιγύπτιος, οδηγός στο επάγγελμα, με άγνοια της αγγλικής. Το επάγγελμα του οδηγού είναι αρκετά διαδεδομένο στην Αίγυπτο. Αντί να χρησιμοποιήσεις, ως τουρίστας, ένα ταξί που θα σε χρεώσει άγνωστη τιμή και η συνεννόηση θα είναι δύσκολη, κανονίζει το ξενοδοχείο σου τη μεταφορά σε τιμή προσυμφωνημένη, αρκετές φορές με οδηγούς που μιλούν γλώσσα που μπορείς να συνεννοηθείς. Κάποιος έχει στην ιδιοκτησία του τα ακριβά αυτοκίνητα που κάνουν αυτή τη δουλειά και κάποιος τα συντονίζει σε επαφή με τα ξενοδοχεία. Η διαδρομή έχει συνήθως στάσεις σε κάποιο προσυνεννοημένο μαγαζί και για ό,τι αγοράσεις η προμήθεια για το ξενοδοχείο και τους σχετιζόμενους με τ’ αμάξι μπορεί να ανέρχεται στο ¼ της τιμής. Τα αυτοκίνητα αυτά απαγορεύεται να παίρνουν άτομα από το αεροδρόμιο ή να τα μεταφέρουν σε αρχαιολογικούς χώρους, με απειλή προστίμου και απώλειας της άδειας οδήγησης. Για το λόγο αυτό, μια ταχυδακτυλουργική κίνηση του οδηγού, που φαίνεται να χαιρετά τους αρχαιόμπατσους, τους μεταγγίζει μια-δυο λίρες για να ξεπεράσουν το σοκ της παρανομίας…

Ας γυρίσουμε όμως στο χειμωνιάτικο βράδυ στην ταράτσα του hostel. Ο φίλος μάς μετέφρασε ένα περιστατικό που είχε συμβεί στον οδηγό την εβδομάδα πριν.

Μετέφερε λοιπόν μια νεαρή χριστιανή Σουδανέζα στο μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης του Σινά για εξόρκισμό. Όταν περνούσαν το τούνελ κάτω από το Σουέζ, τα φώτα και η μηχανή του αυτοκινήτου έσβησαν. Η κοπελιά έβγαλε μπλε μαλλιά και κέρατα τράγου κι άρχισε να μιλάει (δεν θυμάμαι αν διευκρινίστηκε τι γλώσσα μιλούσε ή αν ήταν καταληπτή στον οδηγός). Μετά από λίγο όλα επανήλθαν στην ομαλότητα και συνέχισαν το δρόμο τους.

Ο αιγύπτιος φίλος συμπλήρωσε με άκρα σοβαρότητα ότι τον πίστευε και αποκλείεται να έλεγε ψέματα. Γύρισα στη Γαλλίδα με ελπίδα. Όπως φαίνεται βρισκόμου ξαφνικά σ’ ένα κόσμο δαιμονίων και πνευμάτων. Τι έγινε ρε παιδιά;

Ο μυστακοφόρος σύντομα αποχώρησε δίνοντας το έναυσμα για μια συζήτηση στην οποία ο φίλος μου και η Γαλλιδούλα αντέλλασσαν τις γνώσεις τους περί δαιμόνων σε μια φιλολογία που όπως φάνηκε είχε αρκετά κοινά εκατέρωθεν της Μεσογείου. Οι συνήθειές τους, τι τους αρέσει, πώς καταλαμβάνουν έναν άνθρωπο, τι κάνει ο σεΐχης ή ο παπάς για να τον βγάλει… Φαινόταν ότι και οι δύο είχαν ασχοληθεί ιδιαίτερα με το θέμα.

Σε αυτό το μικροπεριβάλλον η ύπαρξη υπερφυσικών πλασμάτων ήταν το αυτονόητο και κανείς δεν συζήτησε την ύπαρξή τους∙ ήταν αυτονόητη. Κι εγώ ήμουν απλά μία αγνώμων outsider που δεν ήξερα τι μου γίνεται.

Σε διάφορες φάσεις με προβληματίζει αυτό που λέγεται κοινή λογική, αυτή η παγίδα των αυτονόητων. Όταν μετέχουμε αυτών δεν τα προβληματικοποιούμε, δεν τίθεται κανένα ερώτημα γύρω από αυτά. Εννοούνται. Είναι αυτονόητα.

Για να δώσω ένα παράδειγμα, στην Ελλάδα θεωρούνται αδιανόητα τα ζεστά ροφήματα το καλοκαίρι, ενώ, ας πούμε, στην Τουρκία, στην Αίγυπτο, στην Υεμένη, παρόλο που ο καιρός είναι παρομοίως ζεστός, οι άνθρωποι συνεχίζουν να πίνουν τα τσαγάκια τους και τα τουρκικά καφεδάκια τους, που καθώς ανεβάζουν τη θερμοκρασία του σώματος γίνεται περισσότερο υποφερτή η ζέστη (το ίδιο ισχύει και με τα καυτερά φαγητά).

Για να συνεχίσω με ένα ακόμη παράδειγμα πρακτικών, δεν υπάρχει κανένας προφανής λόγος που στην Ελλάδα οι κουζίνες μαγειρέματος είναι ηλεκτρικές, ενώ, ας πούμε, στην Αίγυπτο, στην Υεμένη, στην Αγγλία και, σε μεγάλο ποσοστό στην Κύπρο (για να πω για τις χώρες που έχω μείνει) είναι γκαζιού. Με τις φτωχές μου μαγειρικές δυνατότητες και γνώσεις, μπορώ να σας βεβαιώσω ότι οι κουζίνες γκαζιού είναι παρασάγκας γρηγορότερες και οικονομικότερες από τις ηλεκτρικές.

Η ανοησία του αυτονόητου μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο από κάποιον outsider. Ακόμη και στην περίπτωση που ο φορέας του αυτονόητου μετατραπεί σε outsider σε κάποιο μικροπεριβάλλον με διαφορετικές πρακτικές και θεωρήσεις, τις περισσότερες φορές οι φορείς της ξένης πρακτικής είναι απλά ανόητοι. Γιατί εννοείται πως τόσα εκατομμύρια που πίνουν καυτό τσάι με 40 βαθμούς δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν σε άλλη κατηγορία. Γιατί εννοείται πως είναι ασύλληπτο να φορούν τόσα στρώματα ρούχων καλοκαιριάτικα και κανείς να μη διαμαρτύρεται για τη ζέστη (στην Ελλάδα η γκρίνια για τη ζέστη είναι τρόπος κοινωνικοποίησης, τρόπος ν’ ανοίξεις κουβέντα, ακόμη κι όταν βρίσκεσαι κάτω από κλιματιστικό ρυθμισμένο στους 16 βαθμούς).

Ένας εύκολος τρόπος να γίνει αντιληπτή η ανοησία των αυτονόητων είναι οι ιδεολογίες και οι θρησκείες, τουτέστιν η κοινωνία συγκεκριμένων αρχών, θεωρήσεων, ερμηνειών και πρακτικών μεταξύ ατόμων ενός συγκεκριμένου μικροπεριβάλλοντος, οι οποίες είναι απλά ανόητες έξω από αυτό.

Φυσικά τελικά κάπου επιλέγουμε να βρισκόμαστε και να κοινωνούμε με τους ανθρώπους που μοιραζόμαστε τα αυτονόητα, περιχαρακώνοντας τους εαυτούς μας από την ανοησία που επικρατεί γύρω μας. Γκετοποιούμαστε σ’ αυτά τα μικροπεριβάλλοντα όπου τα αυτονόητά μας εννοούνται, δεν προβληματικοποιούνται και δεν δέχονται καμία κριτική. Αλλιώς δεν θα ‘ταν αυτονόητα!

Παρατηρώντας ως outsider διαφορετικές πρακτικές, θεωρήσεις και ερμηνείες αυτονόητες στους χώρους που βρίσκομαι, έχω προβληματιστεί πολλές φορές κατά πόσο τα δικά μου αυτονόητα είναι κατ’ επιλογή και όχι κατά συνθήκη. Αν γεννιόμουν, για παράδειγμα, στην Υεμένη, σίγουρα θα υπήρχε Θεός. Στην Αίγυπτο ενδεχομένως και να μην υπήρχε, αλλά σίγουρα θα νήστευα στο Ραμαζάνι. Αν γεννιόμουν στην Υεμένη δεν θα διανοούμουν να βγω στο δρόμο χωρίς μπούργκα, με μεγάλη πιθανότητα να μου άρεσε αυτή η πρακτική. Αν ήμουν Γαλλίδα μπορεί να θεωρούσα ότι η πρακτική της μπούργκας είναι δείγμα ανελευθερίας και καταπίεσης. Το ότι θεωρώ αυτονόητο πως ελευθερία συνεπάγεται  τουλάχιστον να μπορείς να φοράς ό,τι θέλεις και ότι στο πλαίσιο της θρησκευτικής ελευθερίας το ζήτημα δεν θα ‘πρεπε ούτε καν να υπάρχει είναι μάλλον αυτό που η πολιτική ηγεσία της Γαλλίας, ίσως και η κοινή γνώμη (άλλη παγίδα αυτή), θεωρεί ανόητο, και πάει λέγοντας…

Advertisements
Published in: on Ιουνίου 28, 2009 at 19:34  3 Σχόλια  

The URI to TrackBack this entry is: https://sindesimecairo.wordpress.com/2009/06/28/%ce%b7-%ce%b1%ce%bd%ce%bf%ce%b7%cf%83%ce%af%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bd%cf%8c%ce%b7%cf%84%ce%bf%cf%85/trackback/

RSS feed for comments on this post.

3 ΣχόλιαΣχολιάστε

  1. Ελπίζω να μη γυρίσεις με Γεμενία αιρ στο Κάιρο ε;

  2. Συνυπογράφω την ανησυχία του Δύτη!

  3. Η αλήθεια είναι ότι με Yemenia ήθελα να έρθω και να φύγω, καθώς το να ταξιδεύεις με τον εθνικό αερομεταφορέα μιας χώρας είναι κι αυτό μια πολιτισμική εμπειρία. Αλλά πλακωθήκαμε στα γραφεία της εταιρείας στο Κάιρο γιατί τρομπάραν κανονικά (μέχρι και ο μάνατζερ με παραπληροφόρησε) και τελικά ήρθα και θα φύγω με αιγυπτιακές. Γενικά ωστόσο, νομίζω πως περισσότερο πιθανό είναι να γκρεμιστώ στα ανισοϋψή σκαλοπάτια του σπιτιού όπου θα έχω αποκλειστεί σε μια από τις συχνές διακοπές ρεύματος, παρά να σκοτωθω σε αεροπορικό…
    Με τιμά ωστόσο η ανησυχία σας! (έχετε κάποια σχέση εσείς οι δυο, που θα σας την πω ιδιαιτέρως)


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: